દિલ્હીમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસથી ચૂંટણી પંચ અને સુપ્રીમ કોર્ટ સામે વિરોધ પ્રદર્શનો ચાલી રહ્યા છે. વિપક્ષી પાર્ટીઓ અને કોક્રોચ જનતા પાર્ટીના નેતૃત્વમાં યુવાનો મોટી સંખ્યામાં સડકો પર ઉતર્યા છે. આ આંદોલનનું કેન્દ્ર બિંદુ ચૂંટણી પંચ છે. વિપક્ષનો આક્ષેપ છે કે સ્પેશિયલ ઈન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પ્રક્રિયા દરમિયાન દેશભરમાંથી 13 કરોડ મતદારોના નામ ગાયબ થઈ ગયા છે. આને વોટચોરી ગણાવીને વિપક્ષ અને યુવાનો મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માંગ કરી રહ્યા છે.
આ વચ્ચે સરકારે એક નિર્ણય લીધો છે, જેણે વિવાદને વધુ ભડકાવ્યો છે. જંતર મંતરને હવે આંદોલન કે વિરોધ માટેની જગ્યામાંથી હટાવી દેવામાં આવ્યું છે. હવે જંતર મંતર પર કોઈ પ્રદર્શન થઈ શકશે નહીં. જવાબમાં કોક્રોચ જનતા પાર્ટી અને વિપક્ષે ચેતવણી આપી છે કે જો દિલ્હીમાં વિરોધ રોકવામાં આવશે તો દેશના ખૂણે ખૂણે જંતર મંતર બની જશે. આનો અર્થ એ છે કે હાઈવે, રેલવે, ચોક અને સરકારી કચેરીઓ સહિત દેશની દરેક જગ્યાએથી યુવાનોનો રોષ ફૂટી નીકળશે. આ સ્થિતિ સરકાર અને જનતા વચ્ચે અવિશ્વાસની ખાઈ વધારી શકે છે.
આ બધાની વચ્ચે અમેરિકાના ફોક્સ ન્યૂઝના સિનિયર ઇન્વેસ્ટિગેટિવ એડિટર અસ્રા નોમાનીએ દાવો કર્યો છે કે ફ્રાન્સથી લઈને ભારત સુધીના વિરોધ પ્રદર્શનો પાછળ એક આંતરરાષ્ટ્રીય કોમ્યુનિસ્ટ-ઈસ્લામિક નેટવર્ક સક્રિય છે. તેમણે કહ્યું કે આ નેટવર્કને અમેરિકન ટેક-અબજોપતિ નેવિલ રોય સિંઘમે અંદાજે 27 કરોડ ડોલરનું ફંડિંગ આપ્યું હોઈ શકે છે. ન્યૂયોર્કના ધ પીપલ્સ ફોરમને સિંઘમે 22.44 મિલિયન ડોલર આપ્યાનો પણ તેમણે દાવો કર્યો છે. જોકે આ માત્ર આક્ષેપો છે અને નોમાનીએ ટીવી પર તેના કોઈ ચોક્કસ પુરાવા રજૂ કર્યા નથી. ઉલ્લેખનીય છે કે ફોક્સ ન્યૂઝને જમણી વિચારધારા સાથે જોડાયેલી ગણવામાં આવે છે, જે ડાબેરી વિચારધારાની ટીકા કરતી હોય તે સ્વાભાવિક છે.
આ સિવાય ભારતના જાણીતા વકીલ હરીશ સાલ્વેએ પણ આંદોલન અંગે મોટું નિવેદન આપ્યું છે. તેમનું કહેવું છે કે આ આંદોલન સ્વયંભૂ નથી, પણ મોદી સરકારને ઉથલાવી ફેંકવાનું વિદેશી ષડયંત્ર છે, જેની પાછળ વિદેશથી ફંડ આવી રહ્યું છે. બંને દાવાઓ સીધા કે આડકતરી રીતે સરખા છે.
આ સંદર્ભમાં એક મહત્વનો પ્રશ્ન ઉઠે છે: દેશમાં રાતોરાત ઉભા થયેલા અભિજિત દીપકે, સૌરવ દાસ અને આશુતોષ રાંકા જેવા નવા ડિજિટલ નેતાઓ પાસે આટલા મોટા આંદોલનને ચલાવવા માટે પૈસા ક્યાંથી આવ્યા? આ પ્રશ્નનો સીધો જવાબ કોઈ પાસે નથી. જોકે ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે જ્યારે ગાંધીજીએ આંદોલનોનું નેતૃત્વ કર્યું ત્યારે તેમણે પણ ફંડ એકત્ર કર્યું હતું. પરંતુ આજે જે ફંડિંગની વાત થાય છે તે વિદેશી સ્રોતો સાથે જોડાયેલી હોવાના આક્ષેપો છે, જેની તપાસ જરૂરી છે.
આટલું જ નહીં, કેટલાક વિશ્લેષકો માને છે કે ભારતમાં બાંગ્લાદેશ કે નેપાળ જેવો માહોલ બનાવવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે. જો કે આ માત્ર આક્ષેપો છે અને તેના પુરાવા મર્યાદિત છે. સરકાર પર વિદેશી ફંડિંગનો આક્ષેપ લાગે ત્યારે મોટાભાગે ફાયદો સરકારને જ થાય છે, કારણ કે લોકોમાં એવી ભાવના જાગે છે કે વિદેશી શક્તિઓ આપણા દેશને નિયંત્રિત કરવા માંગે છે. પરંતુ આ બધું ચૂંટાયેલી સરકાર દ્વારા જ શક્ય બને છે.
આજે દેશમાં ચાલી રહેલા આંદોલનો અને તેના પર થતા આક્ષેપો વચ્ચે સત્ય શું છે તે જાણવા માટે સ્વતંત્ર તપાસની જરૂર છે. લોકશાહીમાં વિરોધ અને અસહમતિ એ અધિકાર છે, પરંતુ તેનો ઉપયોગ શાંતિપૂર્ણ અને બંધારણીય માળખામાં જ થવો જોઈએ. તેમજ સરકારે પણ સ્વતંત્ર અને પારદર્શક તપાસમાં સહયોગ આપવો જોઈએ, જેથી દેશમાં વિશ્વાસનું વાતાવરણ જળવાઈ રહે.