સરકારી કંપની ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન (IOC) હવે ક્રૂડ ઓઇલ અને લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ (LPG)ના પરિવહન માટે પોતાના જહાજો ખરીદવાની યોજના બનાવી રહી છે. હોર્મુઝ સામુદ્રધુની નજીક શિપિંગમાં આવી રહેલી અડચણો અને માલવાહક ભાડાં (ફ્રેટ)ના વધતા ખર્ચને ધ્યાનમાં રાખીને, દેશની સૌથી મોટી ઓઇલ રિફાઇનરી કંપની પોતાની એનર્જી સપ્લાય ચેઇન પર પકડ મજબૂત કરવા માંગે છે.
કંપનીના ફાઇનાન્સ ડિરેક્ટરે બીજા ત્રિમાસિક ગાળાના અર્નિંગ્સ કોલ દરમિયાન જણાવ્યું કે કંપનીના બોર્ડે અગાઉથી જ કેટલાક જહાજો ખરીદવાની મંજૂરી આપી દીધી છે અને આ માટે કેટલાક મહિનાઓ પહેલાં ટેન્ડર પણ બહાર પાડવામાં આવ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે હવે સમય આવી ગયો છે કે ઓઇલ સેક્ટરની કંપનીઓ શિપિંગ મોરચે વધુ ધ્યાન આપે. IOC સરકારની ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ પહેલ અંતર્ગત ભારતમાં જ જહાજો બનાવવાની સંભાવનાઓ પર પણ વિચાર કરી રહી છે.
જહાજો શા માટે ખરીદવા છે?
આ પગલું કંપનીની શિપિંગ વ્યૂહરચનામાં મોટો બદલાવ લાવી શકે છે. અત્યાર સુધી કંપની મુખ્યત્વે ‘ટાઇમ-ચાર્ટર’ (ચોક્કસ સમયગાળા માટે ભાડે લેવા) અને ‘વોયેજ-ચાર્ટર’ (ચોક્કસ મુસાફરી માટે ભાડે લેવા) દ્વારા જહાજોનો ઉપયોગ કરતી રહી છે. હવે IOC ત્રણ વિકલ્પો પર વિચાર કરી રહી છે: વર્તમાન ચાર્ટર વ્યવસ્થાને વધુ બહેતર બનાવવી, પોતાના જહાજો ખરીદવા અને દેશમાં જહાજ નિર્માણને પ્રોત્સાહન આપવું.
પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા ભૂ-રાજકીય તણાવને કારણે હોર્મુઝ સામુદ્રધુની નજીક વ્યાપારી અવરજવર પ્રભાવિત થઈ છે, તેથી શિપિંગ ક્ષમતા સુરક્ષિત કરવી જરૂરી બની છે. આ તણાવને લીધે માલવાહક ભાડાં અને ‘વોર-રિસ્ક ઇન્શ્યોરન્સ’ (યુદ્ધના જોખમ સાથે જોડાયેલો વીમો)નો ખર્ચ ખૂબ વધી ગયો છે.
ટાઇમ-ચાર્ટર જહાજોનો ખર્ચ કેટલો?
ફાઇનાન્સ ડિરેક્ટરે માહિતી આપી કે હાલમાં IOC પાસે ટાઇમ-ચાર્ટર પર ક્રૂડ ઓઇલના ત્રણ જહાજો અને 9 LPG જહાજો ઉપલબ્ધ છે. વર્તમાન કટોકટીના સમયમાં આ વ્યવસ્થાને કારણે કંપનીને ખર્ચ બચાવવામાં ઘણી મદદ મળી છે. ટાઇમ-ચાર્ટરવાળા ક્રૂડ જહાજોનો ખર્ચ પ્રતિ બેરલ આશરે 2 થી 2.50 યુએસ ડોલર આવે છે, જ્યારે સ્પોટ માર્કેટમાં આ જ દર 8 થી 10 યુએસ ડોલર પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી જાય છે. LPGના ભાડાં, જે સામાન્ય રીતે પ્રતિ ટન આશરે 40 યુએસ ડોલર હતા, તે હવે સ્પોટ માર્કેટમાં વધીને 160 થી 180 યુએસ ડોલર પ્રતિ ટન થઈ ગયા છે.
ક્યાંથી કેટલી ઓઇલ સપ્લાય?
આ શિપિંગ વ્યૂહરચના ક્રૂડ ઓઇલની ખરીદીના સ્ત્રોતોમાં વિવિધતા લાવવા અને સપ્લાયમાં આવતા અવરોધોનું જોખમ ઘટાડવાના મોટા પ્રયાસનો એક ભાગ છે. ચાલુ નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ છ મહિનામાં IOCએ તેની ક્રૂડની કુલ જરૂરિયાતનો 55 ટકા હિસ્સો રશિયા પાસેથી આયાત કર્યો હતો, જ્યારે મિડલ ઇસ્ટમાંથી 24 ટકા સપ્લાય મળી હતી. આ ઉપરાંત આફ્રિકાથી આશરે 10 ટકા, બ્રાઝિલથી 7 ટકા, અમેરિકાથી 2-5 ટકા અને વેનેઝુએલાથી 3-4 ટકા ક્રૂડ સપ્લાય થયું હતું.
કંપનીએ ‘સ્પોટ પર્ચેઝ’ (તાત્કાલિક ખરીદી) પર પોતાની નિર્ભરતા નોંધપાત્ર રીતે વધારી છે. નાણાકીય વર્ષ 2027ના પ્રથમ અર્ધવાર્ષિક ગાળામાં કુલ ક્રૂડ ખરીદીમાં સ્પોટ ઇમ્પોર્ટનો હિસ્સો આશરે 87 ટકા રહ્યો હતો, જે ગત નાણાકીય વર્ષમાં આશરે 50 ટકા હતો.
ડિસ્કાઉન્ટ પર ખરીદ્યું તેલ
ફાઇનાન્સ ડિરેક્ટરે જણાવ્યું કે વૈશ્વિક ક્રૂડ બજારોમાં ભારે અસ્થિરતા હોવા છતાં, કંપની બેન્ચમાર્ક કિંમતો પર ડિસ્કાઉન્ટ મેળવવામાં સફળ રહી છે. સપ્ટેમ્બર ક્વાર્ટર દરમિયાન બેન્ચમાર્ક ક્રૂડ ઓઇલની કિંમત પર આપવામાં આવેલા પ્રીમિયમ અથવા ડિસ્કાઉન્ટની મર્યાદા પ્રતિ બેરલ 5 ડોલરના ડિસ્કાઉન્ટથી લઈને 12 ડોલરના પ્રીમિયમ સુધીની રહી હતી. તેની સરખામણીએ અગાઉના ક્વાર્ટરમાં આ તફાવત શૂન્યથી 18 ડોલર પ્રતિ બેરલ સુધીનો હતો. IOCએ રશિયન ક્રૂડની ખરીદી ચાલુ રાખી છે, જેને કંપનીએ ‘વાજબી ભાવે’ કરાયેલી ખરીદી ગણાવી છે. આ ઉપરાંત કંપની વેનેઝુએલાના ક્રૂડની પણ પ્રોસેસિંગ કરી રહી છે.
ક્રૂડ ઓઇલની વધતી કિંમતો
ફેબ્રુઆરીના અંતમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તણાવ વધ્યા બાદ ક્રૂડના ભાવમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો હતો, જેના પગલે કંપનીએ ક્રૂડ ખરીદીના સ્ત્રોતોમાં વિવિધતા લાવવા અને જહાજો પર પોતાનું નિયંત્રણ વધારવા તરફ પગલાં લેવાનું શરૂ કર્યું છે.