સોમવારના બજાર સત્રમાં વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા, ઊંચા ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ અને વિદેશી રોકાણકારોની સતત વેચવાલીને કારણે બજારમાં ભારે દબાણ જોવા મળ્યું હતું. સપ્ટેમ્બર મહિનામાં વિદેશી રોકાણકારોની વેચવાલી અને સતત સાતમા સપ્તાહે નિફ્ટીમાં ઘટાડો નોંધાતા બજારનું સેન્ટિમેન્ટ પહેલેથી જ નબળું હતું. આવી સ્થિતિમાં મોટા શેરોમાં વેચવાલી વધતા સેન્સેક્સમાં આશરે 1,200 પોઈન્ટ સુધીનો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો.
વૈશ્વિક સ્તરે વધેલી ભૂરાજકીય અનિશ્ચિતતા, ક્રૂડ ઓઈલના ઊંચા ભાવ અને વિદેશી રોકાણકારોના સતત નાણાં ઉપાડવાના વલણને કારણે રોકાણકારોના સેન્ટિમેન્ટ પર દબાણ જોવા મળ્યું હતું. સેન્સેક્સમાં એક તબક્કે 1,000 પોઈન્ટથી વધુનો ઘટાડો નોંધાતા બજારમાં વેચવાલીનું પ્રમાણ ઝડપથી વધ્યું હતું.
અગાઉના સત્રના બંધની સરખામણીએ બજાર નબળા સ્તરે ખુલ્યા બાદ વેચવાલી વધુ વિસ્તરી હતી. નિફ્ટી પણ 23,000ની માનસિક સપાટીથી નીચે સરકતા બજારમાં સાવચેતી વધી હતી. મોટા વજન ધરાવતા શેરોમાં ઘટાડાને કારણે મુખ્ય સૂચકાંકો પર સીધી અસર જોવા મળી હતી. ખાસ કરીને બેન્કિંગ, નાણાકીય સેવાઓ અને આઈટી ક્ષેત્રના શેરોમાં નફાવસૂલી તથા વેચવાલી જોવા મળતા બજારની નબળાઈ વધુ સ્પષ્ટ બની હતી.
બજારમાં અગાઉના કેટલાક સપ્તાહથી ચાલી રહેલી નબળાઈને કારણે રોકાણકારો જોખમ ઘટાડવાના વલણમાં જોવા મળ્યા હતા. ઊંચા ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ભારતીય અર્થતંત્ર માટે આયાત ખર્ચ વધારી શકે છે તેવી ચિંતા પણ બજારના સેન્ટિમેન્ટ પર અસર કરી રહી હતી. સાથે જ અમેરિકાના બોન્ડ યીલ્ડ અને ડોલરની મજબૂતીને કારણે ઉભરતા બજારોમાંથી વિદેશી મૂડી બહાર જવાની ચિંતા યથાવત રહી હતી.
જોકે, ભારે ઘટાડા બાદ કેટલાક નીચલા સ્તરે ખરીદીના સંકેતો પણ જોવા મળ્યા હતા. દેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારોની ખરીદી બજાર માટે મહત્વપૂર્ણ આધાર બની રહી છે. ફાર્મા, એફએમસીજી જેવા કેટલાક રક્ષણાત્મક ક્ષેત્રોમાં રોકાણકારોનો રસ જોવા મળતો હોવાથી સમગ્ર બજારમાં એકતરફી વેચવાલી હોવા છતાં પસંદગીની ખરીદી ચાલુ રહી હતી.
આ સત્રમાં બજારની મુખ્ય વિશેષતા ઊંચી અસ્થિરતા રહી હતી. એક તરફ વૈશ્વિક જોખમો અને FII વેચવાલી બજારને દબાણમાં રાખી રહ્યા હતા, તો બીજી તરફ નીચલા સ્તરે સ્થાનિક ખરીદી ઘટાડાને મર્યાદિત કરવાનો પ્રયાસ કરતી જોવા મળી હતી. પરિણામે બજારમાં ઝડપી ઉછાળા અને ઘટાડા બંને જોવા મળવાની સંભાવના વધી છે.
મંદીના કારણો:
બજાર પર સૌથી મોટું દબાણ ઊંચા ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ અને અમેરિકાના બોન્ડ યીલ્ડનું રહ્યું છે. પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ ફરી વધતાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં વધારો થયો છે. સાથે વિદેશી રોકાણકારોની સતત ચોખ્ખી વેચવાલીથી બજારમાં નાણાંનો પ્રવાહ નબળો પડ્યો છે. ઊંચા વ્યાજદર અને મોંઘા ક્રૂડને કારણે કંપનીઓના ખર્ચ તથા નફાકારકતા અંગે પણ સાવચેતી વધી છે.
વૈશ્વિક બજારોમાંથી ભારતીય બજારને મજબૂત ટેકો મળ્યો નથી. એશિયન બજારોમાં મિશ્રથી નબળું વલણ જોવા મળ્યું હતું, જ્યારે અમેરિકા-ઈરાન તણાવ અને હોર્મુઝ જળમાર્ગ અંગેની અનિશ્ચિતતાએ વૈશ્વિક રોકાણકારોમાં સાવચેતી વધારી હતી. અમેરિકાના 10 વર્ષના ટ્રેઝરી યીલ્ડમાં 5.1 ટકાથી ઉપરની સપાટી પણ ઉભરતા બજારો માટે દબાણનું કારણ બની રહી છે.
ભારતીય બજારમાં સ્થાનિક સંસ્થાકીય રોકાણકારોની ખરીદી હોવા છતાં તે વિદેશી વેચવાલીના દબાણને સંપૂર્ણપણે સંતુલિત કરી શકી નથી. સ્થાનિક બજારમાં રોકાણકારોની સાવચેતી વધી છે. ભારે વેચવાલીના પરિદૃશ્યમાં બેન્કિંગ, નાણાકીય સેવાઓ અને આઈટી જેવા મોટા વજન ધરાવતા ક્ષેત્રોમાં દબાણ વધવાની શક્યતા રહી હતી. અગાઉના સપ્તાહમાં નિફ્ટી આઈટીમાં 2.4 ટકા અને પ્રાઈવેટ બેન્કમાં 1.5 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો હતો. બીજી તરફ રિયલ્ટી ક્ષેત્રમાં 3 ટકા તથા ફાર્મા અને એફએમસીજીમાં આશરે 1 ટકાનો વધારો જોવા મળ્યો હતો, જે દર્શાવે છે કે બજારમાં સંપૂર્ણ વેચવાલી હોવા છતાં રક્ષણાત્મક ક્ષેત્રોમાં પસંદગીની ખરીદી ચાલુ રહી હતી.
25 સપ્ટેમ્બરના આંકડા મુજબ FII દ્વારા રૂ.3,693.93 કરોડની ચોખ્ખી વેચવાલી કરવામાં આવી હતી, જ્યારે DII દ્વારા રૂ.2,838.17 કરોડની ચોખ્ખી ખરીદી કરવામાં આવી હતી. FII વેચવાલીનું પ્રમાણ DII ખરીદી કરતાં વધારે રહેતાં બજારના નકારાત્મક સેન્ટિમેન્ટને ટેકો મળ્યો હતો. આગામી સત્રોમાં FII પ્રવાહમાં ફેરફાર થાય છે કે નહીં તે બજારની સ્થિરતા માટે મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
ક્રૂડ ઓઈલ બજાર માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ જોખમ તરીકે સામે આવ્યું છે. 28 સપ્ટેમ્બરે ક્રૂડ આશરે 105.91 ડોલર પ્રતિ બેરલ અને WTI ક્રૂડ આશરે 93.54 ડોલર પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચ્યું હતું. અમેરિકા-ઈરાન તણાવ અને હોર્મુઝ જળમાર્ગ અંગેની અનિશ્ચિતતાને કારણે ક્રૂડમાં ફરી તેજી આવી છે. ભારતમાં ઊંચું ક્રૂડ આયાત ખર્ચ, રૂપિયો નબળો પડવો અને મોંઘવારી પર તેની અસર બજાર માટે ચિંતાનું કારણ છે.