ભારતીય શેરબજારમાં છેલ્લા આઠ અઠવાડિયાથી સતત ઘટાડો થઈ રહ્યો છે. આ સમયગાળામાં રોકાણકારોના અંદાજે ₹26 લાખ કરોડ ધોવાઈ ગયા છે. સેન્સેક્સ અને નિફ્ટી બંને સતત આઠમા અઠવાડિયે ઘટાડા સાથે બંધ રહ્યા, જે છેલ્લા 25 વર્ષમાં બજારમાં જોવા મળેલો મંદીનો સૌથી લાંબો ગાળો છે.
2 ઓક્ટોબરે ગાંધી જયંતીના કારણે શેરબજાર બંધ હતું. તે પહેલાં 1 ઓક્ટોબરે સેન્સેક્સ 570 પોઈન્ટ ઘટીને 71,909 પર અને નિફ્ટી 198 પોઈન્ટ ઘટીને 22,421 પર બંધ રહ્યા હતા. આ ઘટાડાનો ગાળો 2020ના કોવિડ ક્રેશ અને 2008ની વૈશ્વિક આર્થિક મંદી કરતાં પણ લાંબો બન્યો છે.
આઠ અઠવાડિયામાં નિફ્ટી 8.7 ટકા (2,149 પોઈન્ટ) અને સેન્સેક્સ 8.4 ટકા (6,590 પોઈન્ટ) તૂટ્યા છે. માત્ર છેલ્લા એક સપ્તાહમાં નિફ્ટીમાં 3.1 ટકા અને સેન્સેક્સમાં 2.7 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે. BSE લિસ્ટેડ કંપનીઓની કુલ માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન ₹26 લાખ કરોડથી વધુ ઘટીને ₹467 લાખ કરોડની નીચે આવી ગઈ છે.
બજાર પર સૌથી મોટું દબાણ વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FII)ની સતત વેચવાલીનું છે. 1 ઓક્ટોબરે FIIએ ₹9,484 કરોડના શેર વેચ્યા હતા. છેલ્લા ચાર કારોબારી સત્રોમાં વિદેશી ફંડોએ ₹34,965 કરોડ પાછા ખેંચી લીધા છે. સપ્ટેમ્બર મહિનામાં FPIની કુલ ઈક્વિટી વેચવાલી ₹46,000 કરોડ રહી હતી. સામે પક્ષે ઘરેલું સંસ્થાકીય રોકાણકારો (DII)એ 1 ઓક્ટોબરે ₹10,042 કરોડની ખરીદી કરીને બજારને ટેકો આપવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ વિદેશી વેચવાલી સામે તે અપૂરતો સાબિત થયો.
વિદેશી રોકાણકારોના આ પલાયન પાછળ કેટલાક મુખ્ય કારણો છે. અમેરિકામાં 10 વર્ષના ટ્રેઝરી બોન્ડની યીલ્ડ વધીને 5.33-5.34 ટકાની સપાટીએ પહોંચી છે, જે 2022 પછીનો સર્વોચ્ચ સ્તર છે. સરકારી બોન્ડ પર ઊંચું વ્યાજ મળતાં વિદેશી રોકાણકારો શેરબજાર જેવા જોખમી સેક્ટરમાંથી નાણાં પાછા ખેંચીને સુરક્ષિત ડેબ્ટ માર્કેટમાં રોકાણ કરી રહ્યા છે.
પશ્ચિમ એશિયામાં વકરેલા તણાવના કારણે ગ્લોબલ માર્કેટમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ફરી 100 ડોલર પ્રતિ બેરલને વટાવી ગયું છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું તેલ આયાત કરે છે, તેથી મોંઘું ઓઈલ ફુગાવો અને દેશના ચાલુ ખાતાની ખાધ (CAD) વધારી શકે છે. આ સાથે ડોલર સામે રૂપિયો 0.5 ટકા ઘટીને 96.31ના બે મહિનાના નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયો છે, જેનાથી વિદેશી રોકાણકારોના ડોલર રિટર્ન પર અસર પડે છે.
આગામી દિવસોમાં રોકાણકારોની નજર ચાર બાબતો પર રહેશે: વિદેશી રોકાણકારોની વેચવાલી અટકે છે કે નહીં, અમેરિકન બોન્ડ યીલ્ડ કઈ દિશામાં જાય છે, ક્રૂડ ઓઈલની કિંમત 100 ડોલરની આસપાસ રહે છે કે ઘટે છે, અને ડોલર સામે રૂપિયો મજબૂત થાય છે કે વધુ નબળો પડે છે.