ભારતીય શેરબજારમાં છેલ્લા કેટલાક સપ્તાહથી ચાલી રહેલી નબળાઈ બાદ હવે સ્થાનિક સંસ્થાકીય રોકાણકારો (DIIs)ની ખરીદીએ બજારને મજબૂત ટેકો આપ્યો છે. જ્યારે વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FIIs) વેચવાલી કરી રહ્યા હતા, ત્યારે સ્થાનિક સંસ્થાઓએ નોંધપાત્ર ખરીદી કરીને બજારને ઊંડા ઘટાડાથી બચાવ્યું છે.
બજારમાં હાલમાં મૂડીપ્રવાહ, વ્યાજદર, મોંઘવારી, ક્રુડ ઓઈલ, કરન્સી, કંપનીઓની કમાણી અને સેક્ટરવાર મૂલ્યાંકન જેવા અનેક પરિબળો એકસાથે કામ કરી રહ્યા છે. તાજેતરના તબક્કામાં ભારતીય સૂચકાંકોમાં સતત નબળાઈ રહી છે અને પાંચમા સપ્તાહે પણ ઘટાડો નોંધાયો છે. તેની પાછળ ક્રુડ ઓઈલના ઊંચા ભાવ, નબળો રૂપિયો, વિદેશી વેચવાલી અને પશ્ચિમ એશિયાની અનિશ્ચિતતા મુખ્ય કારણો છે.
જો કે, બજારની બીજી બાજુ પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે. સ્થાનિક સંસ્થાકીય રોકાણકારોની ખરીદી, મજબૂત સ્થાનિક વપરાશ અને ભારતીય અર્થતંત્રની આંતરિક વૃદ્ધિ બજારને સંપૂર્ણ તૂટતા અટકાવી શકે છે. એટલે હવે માત્ર સૂચકાંકના ઉતાર-ચઢાવ કરતાં મૂડી કયા સેક્ટરમાં જઈ રહી છે અને કયા સેક્ટરમાંથી બહાર નીકળી રહી છે તે વધુ મહત્વનું બની ગયું છે.
વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો વૈશ્વિક વ્યાજદર, ડોલર અને જોખમના આધારે ભારત જેવા બજારોમાં રોકાણનું પ્રમાણ નક્કી કરે છે. અમેરિકન બોન્ડ યિલ્ડ 5 ટકાની આસપાસ પહોંચતા ભારત જેવા ઉભરતા બજારોની તુલનાત્મક આકર્ષકતા પર અસર થઈ શકે છે. ઊંચા જોખમમુક્ત વળતરથી વિદેશી રોકાણકારો વધુ સાવચેત બની શકે છે. તેની સામે સ્થાનિક સંસ્થાકીય રોકાણકારોની ખરીદી બજાર માટે મજબૂત પ્રતિસાદ બની રહી છે. તાજેતરના આંકડા દર્શાવે છે કે ભારતીય બજારમાં સ્થાનિક મૂડીનો આધાર અગાઉની સરખામણીએ વધુ મહત્વપૂર્ણ બની ગયો છે.
ક્રુડ ઓઈલના ભાવમાં વધારો વૈશ્વિક મોંઘવારી માટે ફરીથી જોખમ ઊભું કરી રહ્યો છે. ઊર્જા ખર્ચ વધે ત્યારે પરિવહનથી લઈને ઉત્પાદન સુધી સમગ્ર અર્થતંત્રમાં ખર્ચ વધી શકે છે. જો આ વધારો લાંબા સમય સુધી રહે તો કંપનીઓના માર્જિન અને ગ્રાહકોની ખરીદ શક્તિ બંને પર અસર થઈ શકે છે. આ પરિસ્થિતિમાં કેન્દ્રીય બેન્કોની નાણાકીય નીતિ વધુ મહત્વપૂર્ણ બને છે. ઊંચી મોંઘવારીને કારણે વ્યાજદરમાં રાહતની પ્રક્રિયા ધીમી પડે તો શેરબજારના મૂલ્યાંકન પર દબાણ આવી શકે છે. બીજી તરફ મોંઘવારી નિયંત્રણમાં આવે તો વ્યાજદર અંગેની નરમ અપેક્ષાઓ ફરીથી બજારને આધાર આપી શકે છે.
વૈશ્વિક બોન્ડ બજારમાં થયેલો ફેરફાર શેરબજાર માટે મહત્વપૂર્ણ સંકેત છે. અમેરિકાના 10 વર્ષના બોન્ડ યિલ્ડમાં 5 ટકાથી ઉપરનો ઉછાળો માત્ર અમેરિકન બજાર પૂરતો મર્યાદિત નથી. ઊંચા યિલ્ડથી વૈશ્વિક મૂડીના ખર્ચમાં વધારો થાય છે અને શેરોના મૂલ્યાંકન માટે વપરાતા ડિસ્કાઉન્ટ રેટ પર પણ અસર પડે છે. આથી ઊંચા મૂલ્યાંકન ધરાવતા શેરોમાં નફાવસૂલી અને વધુ વાજબી મૂલ્યાંકન ધરાવતા શેરોમાં મૂડીનું સ્થાનાંતરણ જોવા મળી શકે છે. આગામી સમયમાં બજારમાં સંપૂર્ણ સેક્ટર ખરીદી કરતાં કંપનીની કમાણી અને મૂલ્યાંકન આધારિત પસંદગી વધુ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
રૂપિયાની નબળાઈ અને ઊંચા ક્રુડ ઓઈલના ભાવ એકબીજાને અસર કરતા પરિબળો બની શકે છે. ક્રુડ ઓઈલ મોંઘું થાય ત્યારે ભારતને વધુ ડોલરની જરૂર પડે છે, જ્યારે ડોલર મજબૂત હોય ત્યારે આયાત બિલ વધુ મોંઘું બને છે. આ બંને પરિબળો સાથે આવે ત્યારે રૂપિયા પર દબાણ વધે છે. પરંતુ નબળો રૂપિયો દરેક કંપની માટે નકારાત્મક નથી. નિકાસ આધારિત ટેકનોલોજી અને ફાર્મા કંપનીઓને વિદેશી આવકનું રૂપાંતરણ કરતી વખતે લાભ મળી શકે છે. તેથી કરન્સીની દિશા પ્રમાણે સેક્ટરવાર કામગીરીમાં તફાવત વધવાની શક્યતા છે.
ભારતીય શેરબજારની સૌથી મોટી લાંબા ગાળાની શક્તિ સ્થાનિક વપરાશ છે. વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં મંદી અથવા અસ્થિરતા હોય ત્યારે પણ દેશની અંદરની માંગ કંપનીઓને આવકનો આધાર આપી શકે છે. ગ્રાહક ખર્ચ, વાહન વેચાણ, નાણાકીય સેવાઓ, દૈનિક વપરાશની વસ્તુઓ અને આવાસ સંબંધિત માંગ ભારતીય કંપનીઓ માટે મહત્વપૂર્ણ આધાર છે. જો રોજગાર, આવક અને ગ્રાહક વિશ્વાસમાં સુધારો ચાલુ રહેશે, તો એફએમસીજી, ઓટો, નાણાકીય સેવાઓ અને ગ્રાહક-સંબંધિત ક્ષેત્રોને લાંબા ગાળે ફાયદો થશે.
ભારતીય અર્થતંત્રના માળખાકીય વિકાસ માટે સરકાર દ્વારા સતત મૂડી ખર્ચ મહત્વપૂર્ણ છે. રસ્તાઓ, રેલ્વે, બંદરો, વીજળી, સંરક્ષણ અને શહેરી માળખાગત પ્રોજેક્ટ્સ પરના ખર્ચમાંથી મૂડી માલ, માળખાગત સુવિધા, સિમેન્ટ અને એન્જિનિયરિંગ કંપનીઓને ઓર્ડર અને આવકનો લાંબા ગાળો ટેકો મળી શકે છે. આ ક્ષેત્રમાં રોકાણકારોએ માત્ર બજારની દૈનિક હલચલ કરતાં કંપનીની ઓર્ડર બુક, પ્રોજેક્ટ અમલીકરણ અને નફાકારકતા પર ધ્યાન આપવું જોઈએ.