કેન્દ્ર સરકારે દેશની બહાર મોકલવામાં આવતા પેટ્રોલ, ડીઝલ અને વિમાની ઇંધણ પર લાગતા વિન્ડફોલ ટેક્સમાં ઘટાડો કર્યો છે. નવા દર 16 સપ્ટેમ્બર 2026થી લાગુ થઈ ગયા છે. તેનાથી રિફાઇનરી કંપનીઓનો ખર્ચ ઘટશે અને વિદેશી બજારમાં ઇંધણ વેચવા પર તેમને સીધો લાભ મળશે. સરકાર દર 15 દિવસે વિન્ડફોલ ટેક્સની સમીક્ષા કરે છે. આ પહેલાં 1 સપ્ટેમ્બરે ટેક્સ વધારવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ હવે વૈશ્વિક ક્રૂડ માર્કેટમાં ભાવ સામાન્ય થતાં સરકારે તે વધારો પાછો ખેંચી લીધો છે.
નાણા મંત્રાલય મુજબ નવા દર નીચે મુજબ છે:
— ડીઝલ પર નિકાસ ડ્યુટી ₹25 પ્રતિ લિટરથી ઘટાડીને ₹20 પ્રતિ લિટર કરવામાં આવી.
— વિમાની ઇંધણ પરનો ટેક્સ ₹19 પ્રતિ લિટરથી ઘટાડીને ₹15 પ્રતિ લિટર કરવામાં આવ્યો.
— પેટ્રોલ પર નિકાસ ડ્યુટી ₹1.5 પ્રતિ લિટરથી ઘટાડીને ₹0.5 પ્રતિ લિટર કરવામાં આવી.
એટલે કે ડીઝલ પર ₹5, વિમાની ઇંધણ પર ₹4 અને પેટ્રોલ પર ₹1 પ્રતિ લિટર ડ્યુટી ઘટી છે.
શું સામાન્ય લોકોને પેટ્રોલ-ડીઝલ સસ્તું મળશે?
ના. નાણા મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે દેશમાં વેચાતા પેટ્રોલ અને ડીઝલ પરની એક્સાઇઝ ડ્યુટીના દર પહેલાં જેવા જ રહેશે. આ ફેરફાર ફક્ત વિદેશમાં ઇંધણ નિકાસ કરતી કંપનીઓને જ લાગુ પડે છે. તેથી ગ્રાહકોને રોજિંદા ભાવમાં કોઈ રાહત મળશે નહીં.
રિફાઇનરી કંપનીઓને શું ફાયદો?
વિન્ડફોલ ટેક્સ ઘટવાથી રિલાયન્સ, નાયરા એનર્જી જેવી ખાનગી અને સરકારી તેલ કંપનીઓનું માર્જિન સુધરશે. જ્યારે રિફાઇનિંગ માર્જિન ઓછું હોય ત્યારે ટેક્સ ઘટાડવાથી કંપનીઓ પરનું નાણાકીય દબાણ ઓછું થાય છે અને સ્થાનિક તથા આંતરરાષ્ટ્રીય પુરવઠામાં સંતુલન જળવાઈ રહે છે.
વિન્ડફોલ ટેક્સ ક્યારે અને કેમ લાગુ કરાયો?
વિન્ડફોલ ટેક્સ પહેલી વાર 1 જુલાઈ 2022એ લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો. તેને 2 ડિસેમ્બર 2024એ સમાપ્ત કરવામાં આવ્યો. પરંતુ પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા સંઘર્ષ અને વૈશ્વિક અસ્થિરતા વચ્ચે દેશમાં ઇંધણની અછત ન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા સરકારે 27 માર્ચ 2026એ ફરીથી આ નિકાસ ડ્યુટી લાગુ કરી. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય રિફાઇનિંગ કંપનીઓને વૈશ્વિક બજારમાં મળતા અતિશય નફા પર ટેક્સ લગાવવાનો અને દેશમાં ઇંધણનો પર્યાપ્ત સ્ટોક જાળવવાનો હતો.
વિન્ડફોલ ટેક્સ એટલે શું?
સરળ શબ્દોમાં: જ્યારે કોઈ કંપની કે ઉદ્યોગને આંતરરાષ્ટ્રીય પરિસ્થિતિઓને કારણે અચાનક વધુ નફો થવા લાગે, ત્યારે સરકાર તે નફા પર એક વિશેષ ટેક્સ લગાવે છે. તેને જ વિન્ડફોલ ટેક્સ કહેવાય છે. ઇંધણ ક્ષેત્રમાં જ્યારે વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ કે રિફાઇનિંગ માર્જિન ઝડપથી વધે છે, ત્યારે ઓઇલ કંપનીઓ દેશમાં વેચવાને બદલે બહાર નિકાસ કરીને મોટો નફો કમાય છે. તેને નિયંત્રિત કરવા સરકાર આ ટેક્સ લગાવે છે.