દેશમાં જથ્થાબંધ મોંઘવારી (WPI) સપ્ટેમ્બર મહિનામાં વધીને 11.39% થઈ ગઈ છે. ઓગસ્ટમાં આ દર 9.92% હતો. સરકારે 14 ઓક્ટોબરે આ આંકડા જાહેર કર્યા. આ પાંચ મહિનામાં સૌથી ઊંચો દર છે.
જથ્થાબંધ મોંઘવારી વધવાનું મુખ્ય કારણ ખાદ્યપદાર્થો, ઇંધણ, વીજળી અને ઉત્પાદિત વસ્તુઓની કિંમતોમાં વધારો છે. સપ્ટેમ્બરમાં છૂટક મોંઘવારી (CPI) પણ વધીને 5.54% થઈ છે, જે ઓગસ્ટમાં 4.82% હતી.
જથ્થાબંધ મોંઘવારી દર 11.39% હોવાનો અર્થ એ છે કે ગયા વર્ષે આ સમયે જથ્થાબંધ બજારમાં ₹100માં મળતો સામાન આજે લગભગ ₹111.39નો થઈ ગયો છે. આ આંકડા નવા આધાર વર્ષ 2022-23 પર આધારિત છે. સરકારે 15 જૂન 2026થી WPI માટે નવું આધાર વર્ષ લાગુ કર્યું છે, જેણે 2011-12ની જૂની શ્રેણીનું સ્થાન લીધું છે.
જથ્થાબંધ મોંઘવારી દર સાથે જોડાયેલી છ મુખ્ય બાબતો:
1. કુલ જથ્થાબંધ મોંઘવારીમાં મોટો વધારો: સપ્ટેમ્બરમાં દર 11.39% પર પહોંચ્યો, જે ઓગસ્ટમાં 9.92% હતો.
2. ખાવા-પીવાની વસ્તુઓમાં તેજી: ખાદ્ય પદાર્થોની મોંઘવારી ઓગસ્ટના 7.05%થી વધીને સપ્ટેમ્બરમાં 8.66% થઈ.
3. ઇંધણ અને વીજળી ક્ષેત્રમાં ઉછાળો: આ ક્ષેત્રમાં મોંઘવારી ઓગસ્ટના 22.93%થી વધીને 25.85% પર પહોંચી.
4. કાચા માલની કિંમતોમાં વધારો: કાચા માલની મોંઘવારી ઓગસ્ટના 7.76%થી વધીને 8.67% થઈ.
5. કારખાનાઓમાં બનેલી વસ્તુઓ મોંઘી: ઉત્પાદિત વસ્તુઓની મોંઘવારી ઓગસ્ટના 8.37%થી વધીને 9.76% થઈ.
6. મોંઘવારી વધારનારા મુખ્ય ક્ષેત્રો: પેટ્રોલ-ડીઝલ, ખાદ્યપદાર્થો, ક્રૂડ ઓઇલ, ગેસ, કોલસો અને ટેક્સટાઇલમાં સૌથી વધુ તેજી રહી.
છૂટક મોંઘવારી 5.54% પર પહોંચી: સપ્ટેમ્બરમાં છૂટક મોંઘવારી વધીને 5.54% થઈ, જે ઓગસ્ટમાં 4.82% હતી. બટાકા, ડુંગળી, ટામેટાં જેવી શાકભાજી અને ખાદ્યપદાર્થોના ભાવ વધ્યા છે. મધ્ય પૂર્વમાં તણાવને કારણે કાચું તેલ પણ મોંઘું થયું છે. આ કારણોસર મોંઘવારી સતત 11મા મહિને વધી છે.
આધાર વર્ષ અને સૌથી મોટી વૃદ્ધિનો અર્થ:
1. આધાર વર્ષ શું હોય છે? સરકાર જ્યારે મોંઘવારી માપે છે, ત્યારે તે કોઈ એક જૂના વર્ષને 'માપદંડ' માની લે છે, જેથી તેની સાથે સરખામણી કરીને જાણી શકાય કે આજે વસ્તુઓ કેટલી મોંઘી થઈ છે. સરકારે 2022-23ને નવો આધાર વર્ષ બનાવ્યો છે. તેનો અર્થ એ છે કે આજની કિંમતોની સરખામણી 2022-23ના ભાવો સાથે કરવામાં આવે છે.
2. પાંચમી સૌથી મોટી વૃદ્ધિનો શું અર્થ છે? સરકારે 2022-23નો નવો માપદંડ લાગુ કર્યો ત્યારથી સપ્ટેમ્બર 2026 સુધીમાં આ પહેલી વાર છે જ્યારે જથ્થાબંધ કિંમતો આટલી ઝડપથી વધી છે. સરળ શબ્દોમાં, નવા નિયમો હેઠળ દેશમાં અત્યાર સુધીની પાંચમી સૌથી વધુ મોંઘવારી નોંધાઈ છે.
જથ્થાબંધ મોંઘવારીની સામાન્ય માણસ પર અસર: જથ્થાબંધ મોંઘવારી લાંબા સમય સુધી વધતી રહે તો મોટા ભાગના ઉત્પાદન ક્ષેત્રો પર ખરાબ અસર પડે છે. જો જથ્થાબંધ ભાવ ઊંચા રહે તો ઉત્પાદકો તેનો બોજ ગ્રાહકો પર નાખે છે. સરકાર કર દ્વારા WPIને અમુક હદ સુધી નિયંત્રિત કરી શકે છે, જેમ કે કાચા તેલના ભાવ વધારાની સ્થિતિમાં ઇંધણ પર એક્સાઇઝ ડ્યૂટીમાં ઘટાડો. જોકે, કરમાં ઘટાડો મર્યાદિત હોય છે. WPIમાં મેટલ, કેમિકલ, પ્લાસ્ટિક, રબર જેવી ફેક્ટરી સાથે જોડાયેલી વસ્તુઓનું વજન વધારે હોય છે.
બે પ્રકારની હોય છે મોંઘવારી: ભારતમાં મોંઘવારી બે પ્રકારની છે - છૂટક (રિટેલ) અને જથ્થાબંધ. છૂટક મોંઘવારી દર સામાન્ય ગ્રાહકો દ્વારા ચૂકવવામાં આવતી કિંમતો પર આધારિત હોય છે, જેને કન્ઝ્યુમર પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ (CPI) કહેવાય છે. જ્યારે હોલસેલ પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ (WPI) એ કિંમતો છે, જે જથ્થાબંધ બજારમાં એક વેપારી બીજા વેપારી પાસેથી વસૂલે છે.