પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ અને અફઘાનિસ્તાનમાંથી ધાર્મિક ઉત્પીડનને કારણે ભારતમાં આવેલા છ બિન-મુસ્લિમ સમુદાયોના લોકોને હવે અહીં રહેવા માટે વિઝા લેવો પડશે. આ સમુદાયોમાં હિન્દુ, શીખ, બૌદ્ધ, જૈન, પારસી અને ખ્રિસ્તી લોકોનો સમાવેશ થાય છે. અગાઉ આ લોકોને પાસપોર્ટ અને વિઝા બંનેની અનિવાર્યતામાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી હતી.
આ ફેરફાર એવા લોકો પર લાગુ થશે જેઓ 31 ડિસેમ્બર 2024ના રોજ અથવા તે પહેલાં ભારતમાં આવ્યા હતા. તેમાં માન્ય પ્રવાસ દસ્તાવેજો વિના આવેલા લોકો અને જેમના દસ્તાવેજોની મુદત પૂરી થઈ ગઈ છે તેમનો પણ સમાવેશ થાય છે.
ગૃહ મંત્રાલયે ગુરુવારે ઇમિગ્રેશન નિયમોમાં નવા સુધારાની અધિસૂચના જાહેર કરી. તેમાં પાકિસ્તાની નાગરિકો અને ભારતીય મૂળના કેટલાક વિદેશીઓને પાસપોર્ટ રિન્યૂ કરાવવામાં રાહત આપવા સાથે ભારત, નેપાળ અને ભૂટાન વચ્ચેની મુસાફરીના નિયમો પણ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યા છે.
પહેલા શું નિયમો હતા, હવે શું બદલાયું… 5 મુદ્દા
1. પાકિસ્તાની નાગરિકો માટે પરત નહીં જવાની શરત
જૂનો નિયમ: પાકિસ્તાનનો પાસપોર્ટ એક્સપાયર થઈ જાય ત્યારે તેને રિન્યૂ કરાવવો જરૂરી હતો. તેના માટે પાકિસ્તાનના કમ્પ્યુટરાઈઝ્ડ નેશનલ આઈડેન્ટિટી કાર્ડ (CNIC)ની જરૂર પડતી હતી. CNIC ન હોવાને કારણે લોકોને મુશ્કેલી પડતી હતી.
નવો નિયમ: 31 ડિસેમ્બર 2009 અથવા તે પહેલાં ભારત આવેલા કેટલાક પાકિસ્તાની નાગરિકોને પાસપોર્ટ રિન્યૂ કરાવવાની છૂટ આપવામાં આવી છે. આ છૂટ એવા લોકોને મળશે જેઓ ભારતમાં કાયમ માટે રહેવા આવ્યા હતા અને CNIC ન હોવાને કારણે પાસપોર્ટ રિન્યૂ કરાવી શકતા ન હતા.
2. મલેશિયા અને સિંગાપોરની નાગરિકતા લેનારા ભારતીય મૂળના લોકોને રાહત
જૂનો નિયમ: મલેશિયા અથવા સિંગાપોરની નાગરિકતા લેનારા ભારતીય મૂળના લોકોને પાસપોર્ટની મુદત પૂરી થઈ જાય ત્યારે તેને રિન્યૂ કરાવવો પડતો હતો.
નવો નિયમ: 31 ડિસેમ્બર 2009 અથવા તે પહેલાં મલેશિયા કે સિંગાપોરના પાસપોર્ટ પર ભારત પરત ફરેલા કેટલાક ભારતીય મૂળના લોકોને પાસપોર્ટ રિન્યૂ કરાવવાથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. આ છૂટ એવા લોકોને મળશે જેમનો પાસપોર્ટ એક્સપાયર થઈ ગયો છે અને સંબંધિત દેશોના નિયમોને કારણે તેઓ તેને રિન્યૂ કરાવી શકતા નથી.
ભારતીય મૂળના વિદેશી નાગરિક કોણ હશે: એવી વ્યક્તિ જે હવે કોઈ બીજા દેશની નાગરિક છે, પરંતુ તેનો ભારત સાથે જૂનો સંબંધ છે. જેની પાસે અગાઉ ભારતનો પાસપોર્ટ હતો. જેના માતા-પિતા, દાદા-દાદી અથવા પરદાદા-પરદાદીનો જન્મ ભારતમાં થયો હતો અને તેઓ અહીં કાયમી ધોરણે રહેતા હતા. આ છૂટના દાયરામાં પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, શ્રીલંકા, અફઘાનિસ્તાન, ભૂટાન, નેપાળ અને ચીનના નાગરિકો સામેલ નહીં થાય.
3. ભારત, નેપાળ અને ભૂટાન વચ્ચે મુસાફરીના નિયમો સ્પષ્ટ કર્યા
જૂનો નિયમ: 2025ના આદેશમાં ભારત, નેપાળ અને ભૂટાનના નાગરિકોને એકબીજાના દેશોમાં સીધી અવરજવર કરવા માટે પાસપોર્ટ અને વિઝામાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી હતી.
નવો નિયમ: આ ત્રણેય દેશોના નાગરિકો જમીન અથવા હવાઈ માર્ગે સીધા એકબીજાના દેશમાં મુસાફરી કરતી વખતે વિઝા મેન્યુઅલમાં જણાવેલા ઓળખપત્રોમાંથી કોઈ એક રજૂ કરી શકશે. જરૂર પડ્યે ઇમિગ્રેશન અધિકારીઓ તેમની પાસેથી વધારાની માહિતી પણ માંગી શકે છે.
જોકે, કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં પાસપોર્ટ અને વિઝા જરૂરી રહેશે- ભારતીય નાગરિકો નેપાળ અથવા ભૂટાનના માર્ગે કોઈ ત્રીજા દેશ (નેપાળ અને ભૂટાન સિવાય)થી આવે અથવા જાય, તો તેમની પાસે માન્ય પાસપોર્ટ હોવો જોઈએ. તેમણે નિર્ધારિત ઇમિગ્રેશન પોસ્ટ પરથી જ પ્રવેશ અને બહાર નીકળવું પડશે. નેપાળ અને ભૂટાનના જે નાગરિકોએ ચીન, મકાઉ, હોંગકોંગ અથવા પાકિસ્તાનથી મુસાફરી શરૂ કરી હોય અથવા ત્યાંથી થઈને આવ્યા હોય, તેમણે માન્ય પાસપોર્ટ અને વિઝા રાખવા પડશે.
4. શ્રીલંકન તમિલો અને તિબેટીઓને મળેલી છૂટ યથાવત
શ્રીલંકન તમિલો: સપ્ટેમ્બર 2025ના આદેશમાં 9 જાન્યુઆરી 2015 અથવા તે પહેલાં ભારતમાં શરણ લેનારા નોંધાયેલા શ્રીલંકન તમિલોને પાસપોર્ટ અને વિઝાના સામાન્ય નિયમોમાંથી છૂટ આપવામાં આવી હતી. નવા આદેશમાં પણ આ છૂટ ચાલુ રાખવામાં આવી છે.
તિબેટીયન નાગરિકો: કેટલાક તિબેટીઓને પણ પાસપોર્ટ અને વિઝામાંથી છૂટ ચાલુ રહેશે. તેમાં એવા લોકોનો સમાવેશ થાય છે જેઓ 1959થી 30 મે 2003 દરમિયાન કાઠમંડુ સ્થિત ભારતીય દૂતાવાસ પાસેથી પરમિટ લઈને ભારતમાં આવ્યા હતા. આ ઉપરાંત 30 મે 2003 પછી ભારત-નેપાળ સરહદના નિર્ધારિત ઇમિગ્રેશન પોસ્ટ પરથી વિશેષ પરમિટ લઈને આવેલા તિબેટીઓ પણ તેમાં સામેલ છે. જોકે, તેમણે રજિસ્ટ્રેશન કરાવવું પડશે અને તેનું પ્રમાણપત્ર મેળવવું પડશે.
5. સેનાના જવાનો અને વિદેશી સૈન્ય જહાજોના કર્મચારીઓને પણ છૂટ
CAA અને નવા ઇમિગ્રેશન આદેશ, બંને 6 બિન-મુસ્લિમ સમુદાય