ભારતના અતિ-ધનિક પરિવારો (UHNIs) હવે રોકાણનો પરંપરાગત અભિગમ છોડીને સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ખાનગી ધિરાણ જેવી વૈકલ્પિક સંપત્તિઓ તરફ વળ્યા છે. જુલિયસ બેર અને EYના 2026ના રિપોર્ટ 'ઇન્ડિયન ફેમિલી ઓફિસ પ્લેબુક નાઉ, નેક્સ્ટ એન્ડ બિયોન્ડ' મુજબ, ભારતની ઘણી ફેમિલી ઓફિસો તેમની કુલ મૂડીના 40 થી 45 ટકા હિસ્સો વૈકલ્પિક રોકાણોમાં રોકી રહી છે.
પહેલાં ભારતીય કૌટુંબિક કાર્યાલયોનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સંપત્તિ સંરક્ષણ હતો, જેના કારણે તેમના રોકાણ ઓછા જોખમવાળી નિશ્ચિત આવક અને રિયલ એસ્ટેટમાં કેન્દ્રિત થતા. પરંતુ દેશમાં શ્રીમંત વ્યક્તિઓની સંખ્યા વધતાં તેમનો અભિગમ બદલાયો છે. હવે તેમનું ધ્યાન ફક્ત સંપત્તિ બચાવવા પર નહીં, પણ નવી સંપત્તિ ઊભી કરવા પર છે. પરંપરાગત દેવાના સાધનો મર્યાદિત વળતર આપતાં તેઓ વધુ સારા વળતર માટે નવા વિકલ્પો શોધી રહ્યા છે.
ભારતમાં 30 મિલિયન ડોલર (આશરે રૂ. 250 કરોડ)થી વધુ સંપત્તિ ધરાવતી વ્યક્તિઓની સંખ્યા 19,000ને વટાવી ગઈ છે. 2031 સુધીમાં આ સંખ્યા 25,000થી વધુ થવાની ધારણા છે.
રિપોર્ટ મુજબ, ફેમિલી ઓફિસો મુખ્યત્વે નીચેના વૈકલ્પિક ક્ષેત્રોમાં રોકાણ કરી રહી છે:
ખાનગી ઇક્વિટી (PE) અને વેન્ચર કેપિટલ: ઘણી ફેમિલી ઓફિસો તેમના પોર્ટફોલિયોના 10 થી 20 ટકા કે તેથી વધુ હિસ્સો PE અને વેન્ચર કેપિટલમાં રોકે છે. તેઓ હવે ફક્ત ભંડોળ દ્વારા નહીં, પણ સ્ટાર્ટઅપ્સ અને અનલિસ્ટેડ કંપનીઓમાં સીધા હિસ્સા ખરીદે છે. મોટા ભંડોળ સાથે સહ-રોકાણ પણ કરે છે.
ખાનગી ધિરાણ: બેંકો સિવાય સીધું ધિરાણ પૂરું પાડતા ખાનગી ધિરાણમાં રસ વધ્યો છે. ભારતના વૈકલ્પિક સંપત્તિ બજારનું મૂલ્ય હાલ 400 બિલિયન ડોલર છે અને 2034 સુધીમાં 2 ટ્રિલિયન ડોલરથી વધુ થવાનો અંદાજ છે.
AIFs, REITs અને InvITs: કૌટુંબિક કચેરીઓ વૈકલ્પિક રોકાણ ભંડોળ (AIFs), રિયલ એસ્ટેટ રોકાણ ટ્રસ્ટ (REITs) અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર રોકાણ ટ્રસ્ટ (InvITs)માં પણ રોકાણ કરી રહી છે.
વૈશ્વિક અને થીમેટિક રોકાણ: શ્રીમંત પરિવારો આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, ક્લાયમેટ ટેકનોલોજી, રિન્યુએબલ એનર્જી, ડેટા સેન્ટર્સ, સેમિકન્ડક્ટર અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ જેવા ઝડપથી ઉભરતા ક્ષેત્રોમાં ભારે રોકાણ કરી રહ્યા છે.
આ પરિવર્તન પાછળનું મુખ્ય કારણ કૌટુંબિક કચેરીઓમાં યુવા પેઢીની વધતી ભૂમિકા છે. ભારતના લગભગ 20% ધનિકો 40 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના છે. વિદેશમાં શિક્ષિત આ યુવા પેઢી ફક્ત કૌટુંબિક વ્યવસાયો સુધી મર્યાદિત રહેવા માંગતી નથી; તેઓ ટેકનોલોજી, આરોગ્યસંભાળ, મીડિયા અને ક્લાયમેટ સોલ્યુશન્સ જેવા નવા ક્ષેત્રોમાં રસ ધરાવે છે. વધુમાં, શ્રીમંત પરિવારો તેમની બધી સંપત્તિ એક જ દેશમાં રોકવાનું જોખમ ઘટાડવા વિદેશમાં પણ રોકાણ કરી રહ્યા છે.