વર્લ્ડ બેંકના ઓક્ટોબર 2026ના 'ઇન્ડિયા પોવર્ટી એન્ડ ઇક્વિટી બ્રીફ' રિપોર્ટ મુજબ, 2011થી 2023 વચ્ચે ભારતમાં અંદાજે 49.6 કરોડ લોકો ગરીબીમાંથી બહાર આવ્યા છે. આ સમયગાળામાં ગરીબીનો દર 57.7% થી ઘટીને 16.1% થયો છે. જોકે, આવકની અસમાનતા હજુ પણ ચિંતાનો વિષય છે – દેશના સૌથી વધુ આવક ધરાવતા 10% લોકોની સરેરાશ આવક સૌથી ઓછી આવક ધરાવતા 10% લોકો કરતાં લગભગ 13 ગણી વધારે છે.
રિપોર્ટ અનુસાર, દરરોજ 4.20 ડોલરથી ઓછી આવક ધરાવતા લોકોની ટકાવારી 2011માં 57.7% હતી, જે 2023માં 16.1% થઈ. આ ગણતરી 2021ના ખરીદશક્તિ સમાનતા (PPP) માપદંડ પર આધારિત છે. અત્યંત ગરીબીમાં પણ ઘટાડો થયો છે – દરરોજ 3 ડોલરથી ઓછી આવક ધરાવતા લોકો 2011માં 27.1% હતા, જે 2023માં ઘટીને 2.6% થયા છે.
ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ગરીબીનો દર 19.3% છે, જ્યારે શહેરી વિસ્તારોમાં 8.6% છે. ઉત્તર પ્રદેશથી પશ્ચિમ બંગાળ સુધીના રાજ્યોના પટ્ટામાં દેશના લગભગ 57% ગરીબ લોકો વસે છે. વર્લ્ડ બેંકના મતે, આ વિસ્તારોમાં બિનખેતી રોજગારીની સારી તકો ઊભી કરવાથી ગરીબી વધુ ઘટાડી શકાય છે.
રોજગારીના સંદર્ભમાં, 2017થી 2023 વચ્ચે લગભગ 13.4 કરોડ લોકો રોજગારી સાથે જોડાયા, જે કામકાજની ઉંમરની વસ્તીમાં થયેલા વધારા કરતાં લગભગ બમણો છે. ગ્રામીણ મહિલાઓની પેઇડ રોજગારીમાં ભાગીદારી વધી છે. પરંતુ રોજગારી વધવા છતાં વાસ્તવિક આવકમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો નથી, કારણ કે રોજગારીનો મોટો હિસ્સો ઓછી ઉત્પાદકતાવાળા ક્ષેત્રોમાં છે.
વર્લ્ડ બેંકે આવકની અસમાનતા માપવામાં મર્યાદાઓ પણ સ્વીકારી છે. તાજેતરના ઘરગથ્થુ સર્વેમાં સુધારાને કારણે લોકોની આર્થિક સ્થિતિ વધુ સારી દેખાઈ શકે છે, જ્યારે ધનિક પરિવારોનું સર્વેમાં પૂરતું પ્રતિનિધિત્વ ન હોવાથી અસમાનતાનું વાસ્તવિક પ્રમાણ ઓછું દર્શાવાતું હોઈ શકે છે.