તાજેતરમાં ઈઝરાયલ જઈ રહેલી ફ્લાયદુબઈની ફ્લાઇટને હાઈજેક કરવાનો પ્રયાસ ચર્ચામાં છે. આ ઘટનાએ એક મહત્વનો સવાલ ઊભો કર્યો છે: ભારતમાં વિમાન હાઈજેક કરવા અથવા તેનો પ્રયાસ કરવા બદલ શું સજા થાય છે?
ભારતમાં વિમાન હાઈજેકિંગને ગંભીર ગુનો ગણવામાં આવે છે. આ માટે અલગ કાયદો છે, જેને એન્ટી-હાઈજેકિંગ એક્ટ કહેવાય છે. સૌપ્રથમ 1982માં એન્ટી-હાઈજેકિંગ એક્ટ લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો. પછી તેની જોગવાઈઓ વધુ કડક કરવામાં આવી અને એન્ટી-હાઈજેકિંગ એક્ટ, 2016 લાગુ કરવામાં આવ્યો, જે 5 જુલાઈ 2017થી દેશમાં અમલમાં છે.
આ કાયદો ફક્ત વિમાન હાઈજેક કરવા પૂરતો મર્યાદિત નથી. તે હાઈજેક કરવાની ધમકી આપવા, પ્રયાસ કરવા અને ઉશ્કેરવા જેવા કાર્યોને પણ ગુનાહિત ગણે છે. સરળ ભાષામાં કહીએ તો, પ્લેન હાઈજેકિંગ એટલે ઉડી રહેલી ફ્લાઇટને જબરદસ્તી, ધમકી અથવા કોઈ ટેકનિકલ રીતે પોતાના કબજામાં લેવી. ભારતમાં આવા ગુનાઓને રોકવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમો લાગુ કરવા માટે 2016નો કાયદો સંસદ દ્વારા પસાર કરવામાં આવ્યો, જેણે 1982ના જૂના કાયદાનું સ્થાન લીધું.
આ કાયદાની કલમ 4 હેઠળ સજા નક્કી કરવામાં આવી છે. જો અપહરણના પરિણામે બંધક, સુરક્ષા ગાર્ડ, પોલીસ અધિકારી અથવા ગુનામાં સામેલ ન હોય તેવી વ્યક્તિનું મૃત્યુ થાય, તો કાયદામાં મૃત્યુદંડની જોગવાઈ છે. અન્ય કિસ્સાઓમાં, ગુનેગારને આજીવન કેદની સજા થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, ગુનેગારની સ્થાવર અને જંગમ મિલકત પણ પોલીસ દ્વારા જપ્ત કરી શકાય છે.
એન્ટી-હાઈજેકિંગ એક્ટનું અધિકારક્ષેત્ર ફક્ત ભારતની સરહદો સુધી મર્યાદિત નથી. કલમ 7 હેઠળ, ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં, ભારતની બહાર કરવામાં આવેલા હાઈજેકિંગ ગુનાના આરોપી સામે ભારતમાં કાર્યવાહી થઈ શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ભારતીય વિમાન, ભારતીય નાગરિક અથવા ભારતમાં હાજર આરોપી સંબંધિત કેસોમાં આ કાયદો લાગુ થઈ શકે છે. આ જોગવાઈનો હેતુ આંતરરાષ્ટ્રીય હાઈજેકિંગના કેસોમાં ભારતીય કાનૂની કાર્યવાહીની શક્યતા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
(નોંધ: આ માહિતી કોર્ટના નિર્ણયો અને કલમોને આધારે આપવામાં આવી છે. કોઈ ચોક્કસ કેસ માટે યોગ્ય વકીલની સલાહ લેવી જોઈએ.)