એક સમય એવો હતો જ્યારે 1, 2, 5, 10, 25 અને 50 પૈસાના સિક્કા રોજિંદા વેપારમાં વપરાતા હતા. આજે તે ઇતિહાસ બની ગયા છે. ભારત સરકારે 30 જૂન, 2011ના રોજ 25 પૈસા અને તેનાથી ઓછી કિંમતના સિક્કાઓને કાનૂની ચલણમાંથી બહાર કરી દીધા હતા.
આ સિક્કાઓના ચલણમાંથી બહાર થવાનું મુખ્ય કારણ ફુગાવો હતો. સમય જતાં મોંઘવારી વધવાથી આ સિક્કાઓની ખરીદ શક્તિ ઘટતી ગઈ. એક તબક્કે આ સિક્કાઓથી કંઈ પણ ખરીદવું શક્ય ન રહ્યું, જેથી લોકોએ તેનો ઉપયોગ ટાળવા લાગ્યા.
બીજું કારણ સિક્કા બનાવવાનો ખર્ચ હતો. ધાતુઓના ભાવ વધવાથી સિક્કા તૈયાર કરવાની કિંમત તેમના ચહેરા મૂલ્ય કરતાં વધી ગઈ. સરકારને આવા સિક્કા બનાવવામાં નુકસાન થતું હતું.
કેટલાક તકવાદી લોકોએ સિક્કાઓ ઓગાળીને ધાતુની ગેરકાયદેસર હેરાફેરી પણ શરૂ કરી હતી, જેના કારણે બજારમાં આ સિક્કાઓની સંખ્યા વધુ ઘટી.
ભારતમાં દશાંશ પદ્ધતિ અપનાવતા પહેલાં ચલણ જટિલ હતું. 1957 પહેલાં 1 રૂપિયામાં 16 આના, દરેક આનામાં 4 પૈસા, અને દરેક પૈસામાં 3 પાઇ હતી. આ પદ્ધતિ આધુનિક અર્થવ્યવસ્થા માટે મુશ્કેલ બનતી ગઈ.
1 એપ્રિલ, 1957થી દશાંશ પદ્ધતિ લાગુ કરવામાં આવી, જેમાં 1 રૂપિયાને 100 પૈસામાં વહેંચવામાં આવ્યો. શરૂઆતમાં નવા સિક્કાઓને 'નયા પૈસા' કહેવામાં આવતા હતા, પરંતુ 1 જૂન, 1964થી 'નયા' શબ્દ હટાવી દેવાયો.
સિક્કાઓની ધાતુમાં પણ બદલાવ આવ્યો. શરૂઆતમાં તાંબા, નિકલ અને કાંસ્યના સિક્કા બનતા હતા. બાદમાં 1960ના દાયકામાં હળવા એલ્યુમિનિયમ-મેગ્નેશિયમ મિશ્રધાતુ અને 1980ના દાયકાથી સ્ટેનલેસ સ્ટીલના સિક્કા બનાવવામાં આવ્યા.
આમ, ફુગાવો, ઉત્પાદન ખર્ચ અને લોકોની ટેવો બદલાવાથી નાના સિક્કાઓ ચલણમાંથી લુપ્ત થયા. આજે 50 પૈસાનો સિક્કો પણ ભાગ્યે જ જોવા મળે છે.