દુનિયાભરમાં સોનાના ભાવ સતત વધી રહ્યા છે. સોનાના ભંડારની વાત કરીએ તો અમેરિકા, જર્મની, ઇટાલી અને ફ્રાન્સ જેવા દેશો આગળ છે. પરંતુ ભારતમાં એક એવું રાજ્ય છે, જ્યાંથી દેશનું લગભગ 99% પ્રાથમિક સોનું ઉત્પાદિત થાય છે.
ભારતમાં સોનાની ખાણોની વાત કરતાં સૌથી પહેલા 'કોલાર ગોલ્ડ ફીલ્ડ્સ' (KGF)નું નામ લેવામાં આવે છે. એક સમયે તે દેશની સૌથી મોટી અને સૌથી ઊંડી ખાણ ગણાતી હતી. પરંતુ વર્ષ 2001માં સોનાના ભાવ ઘટવા અને અન્ય કારણોસર તેને બંધ કરી દેવામાં આવી હતી.
KGF બંધ થયા પછી દેશનું સોનું ક્યાંથી આવે છે? હાલમાં ભારતની સૌથી મોટી અને સક્રિય સોનાની ખાણ 'હુટ્ટી ગોલ્ડ માઇન્સ' છે, જે કર્નાટકના રાયચુર જિલ્લામાં આવેલી છે. આજે પણ અહીંથી ટનબંધ સોનું બહાર કાઢવામાં આવે છે.
હુટ્ટી ગોલ્ડ માઇન્સનો ઇતિહાસ 2000 વર્ષ કરતાં પણ વધુ જૂનો છે. તેને વિશ્વની સૌથી જૂની ધાતુની ખાણોમાંથી એક માનવામાં આવે છે. આ ખાણનું સંચાલન કર્નાટક સરકાર દ્વારા કડક દેખરેખ હેઠળ કરવામાં આવે છે.
આ ખાણની ક્ષમતા વાર્ષિક 5.50 લાખ ટનથી વધુ અયસ્ક (Ore) પ્રોસેસ કરવાની છે. આ ખોદકામમાંથી દર વર્ષે અંદાજે 1.8 ટન શુદ્ધ સોનું બહાર આવે છે.
માત્ર કર્નાટક જ નહીં, ઝારખંડ, આંધ્રપ્રદેશ અને તાજેતરમાં બિહારના જમુઈ જિલ્લામાં પણ સોનાના ભંડાર મળ્યાના દાવા થયા છે. પરંતુ ઉત્પાદનમાં હજુ કોઈ પણ રાજ્ય કર્નાટકને પાછળ છોડી શક્યું નથી.
જો તમને તમારા ખેતરમાં કે નજીકના વિસ્તારમાં સોનું મળે તો શું તે તમારું થઈ જાય? ના. ભારતમાં કોઈ પણ સામાન્ય નાગરિક કે ખાનગી રોકાણકાર સીધી રીતે જમીનમાંથી કે ખાણમાંથી સોનું કાઢી શકતો નથી.
સરકારી અને માન્યતા પ્રાપ્ત એજન્સીઓ સિવાય કોઈને પણ સોનાના ખોદકામની મંજૂરી નથી. સરકાર સમય-સમય પર કાયદાકીય પ્રક્રિયા હેઠળ ટેન્ડર અને હરાજી બહાર પાડે છે, જેમાં માત્ર લાયક કંપનીઓ જ ભાગ લઈ શકે છે.
ભારતમાં સોનું માત્ર સમૃદ્ધિનું પ્રતીક નથી, પરંતુ તેની સાથે દેશના કાયદા અને ભૌગોલિક રહસ્યો પણ જોડાયેલા છે. જમીનની અંદર છુપાયેલો આ ખજાનો આવનારા સમયમાં ભારતની આર્થિક શક્તિને ક્યાં સુધી લઈ જશે, તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.