ભારતના વિદેશી હુંડિયામણમાં 30 ઓક્ટોબરે પૂરા થયેલા સપ્તાહમાં 2.691 અબજ ડોલરનો ઘટાડો નોંધાયો છે. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI)ના આંકડા મુજબ, આ ઘટાડો રૂ. 24,777 કરોડ છે અને તેનાથી કુલ ભંડાર ઘટીને 717.056 અબજ ડોલર (રૂ. 68.09 લાખ કરોડ) થઈ ગયો છે.
વિદેશી હુંડિયામણ એટલે કે ફોરેન એક્સચેન્જ રિઝર્વ દેશના અર્થતંત્રને મજબૂત રાખવામાં મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. થોડા સમય પહેલા વિક્રમજનક સપાટીએ પહોંચેલા આ ભંડારમાં હવે ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. ચાલો જાણીએ આ ઘટાડાના આંકડા અને કારણો.
વિવિધ ઘટકોમાં ફેરફાર
વિદેશી હુંડિયામણ મુખ્યત્વે ચાર ઘટકોનું બનેલું છે. આ સપ્તાહમાં તેમાં નીચે મુજબ ફેરફાર થયા છે:
વિદેશી ચલણ સંપત્તિ (FCA): ભંડારનો સૌથી મોટો હિસ્સો. તેમાં 2.088 અબજ ડોલરનો ઘટાડો થયો છે અને તે 591.118 અબજ ડોલર થઈ ગઈ છે.
સોનાનો ભંડાર: સોનાના ભંડારના મૂલ્યમાં 559 મિલિયન ડોલરનો ઘટાડો થયો છે, જેથી તે 102.591 અબજ ડોલર થઈ ગયો છે.
સ્પેશિયલ ડ્રોઈંગ રાઈટ્સ (SDR): IMFના SDRમાં 47 મિલિયન ડોલરનો ઘટાડો થયો છે, જે હવે 18.558 અબજ ડોલર છે.
IMF પાસે અનામત: આ એકમાત્ર ઘટક છે જેમાં 3 મિલિયન ડોલરનો મામૂલી વધારો થયો છે, જે હવે 4.790 અબજ ડોલર થયો છે.
ઘટાડા પાછળના ચાર મુખ્ય કારણો
રૂપિયાને ટેકો: ભારતીય રૂપિયાના મૂલ્યને સ્થિર રાખવા અને દબાણ ઘટાડવા RBIએ ડોલરનું વેચાણ કર્યું હતું. આ હસ્તક્ષેપ ઘટાડાનું સૌથી મોટું કારણ છે.
FCNR(B) ભંડોળનો ઉપયોગ: નિષ્ણાતોના મતે, વિદેશી ચલણ નોન-રેસિડેન્ટ બેંક (FCNR[B]) ભંડોળના ઉપયોગને કારણે પણ ઘટાડો થયો છે.
બિન-અમેરિકન ચલણના મૂલ્યમાં ફેરફાર: ભંડારમાં ડોલર ઉપરાંત યુરો, પાઉન્ડ અને યેનનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ ચલણોના મૂલ્યમાં થયેલા ફેરફારની સીધી અસર FCA પર પડે છે.
સોનાના ભાવમાં ઘટાડો: આ સપ્તાહમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાના ભાવ ઘટ્યા હતા, જેની અસર ભારતના ગોલ્ડ રિઝર્વ પર થઈ.
લાંબા ગાળાની સ્થિતિ
આ ઘટાડો સાપ્તાહિક છે, પરંતુ લાંબા ગાળે સ્થિતિ ચિંતાજનક નથી. માર્ચ 2026ના અંતથી અત્યાર સુધીમાં ભંડારમાં 25.949 અબજ ડોલર (રૂ. 2.55 લાખ કરોડ)નો વધારો થયો છે. એક વર્ષ પહેલાના આંકડા સાથે તુલના કરીએ તો 27.324 અબજ ડોલર (રૂ. 6.86 લાખ કરોડ)નો વધારો નોંધાયો છે.
એક વર્ષના ગાળામાં FCAમાં 26.527 અબજ ડોલરનો વધારો, સોનાના ભંડારમાં 865 મિલિયન ડોલરનો વધારો, IMF અનામતમાં 18 મિલિયન ડોલરનો વધારો અને SDRમાં 87 મિલિયન ડોલરનો ઘટાડો થયો છે.
તાજેતરના સપ્તાહમાં ચલણ બજારની વધઘટ અને રૂપિયાને સ્થિર રાખવાના RBIના પ્રયાસોને કારણે ભંડારમાં ઘટાડો થયો છે. છતાં, ગયા વર્ષ અને માર્ચ 2026ના સ્તરની સરખામણીમાં ભારતની અનામત સ્થિતિ આજે પણ ઊંચા અને સુરક્ષિત સ્તરે છે.