દેશના 191 થર્મલ પાવર પ્લાન્ટમાંથી 96 પ્લાન્ટ પાસે માત્ર ત્રણ દિવસ ચાલે એટલો કોલસો બચ્યો છે. સપ્ટેમ્બરના મધ્યમાં આ સંખ્યા 60 હતી. રોયટર્સે 21 ઓક્ટોબરે સેન્ટ્રલ એલેક્ટ્રિસિટી ઓથોરિટી (CEA)ના આંકડાઓના આધારે આ માહિતી આપી હતી. ઓલ ઈન્ડિયા પાવર એન્જિનિયર્સ ફેડરેશને પણ ચેતવણી આપી છે કે 12 રાજ્યોમાં કોલસાના ઓછા ભંડારને કારણે ગંભીર વીજળી સંકટ ઊભું થઈ શકે છે.
શું ખરેખર દેશમાં કોલસો ખૂટી ગયો છે? જવાબ છે – ના. ભારતના ભૂગર્ભમાં 400 અબજ ટનથી વધુ કોલસો છે. ભારત 1 અબજ ટનથી વધુ કોલસાનું ઉત્પાદન કરે છે. સમસ્યા કોલસાના ઉત્પાદનની નહીં, પણ પ્લાન્ટ સુધી સમયસર પહોંચાડવાની છે. દેશનો 70 ટકા કોલસો ઓડિશા, ઝારખંડ અને છત્તીસગઢની ખાણોમાંથી આવે છે. પરિવહનમાં વિલંબ થાય તો પ્લાન્ટ પાસે સ્ટોક ખતમ થઈ જાય છે.
ગુજરાત પર પણ અસર થઈ શકે છે. ગુજરાતમાં વીજળીની માંગ 29,822 મેગાવોટ સુધી પહોંચી છે. જો કોલસાનો પુરવઠો સમયસર નહીં મળે તો અમદાવાદ, સાણંદ, રાજકોટ અને દક્ષિણ ગુજરાતના ઉદ્યોગોને અઠવાડિયે એક દિવસના રોટેશનલ પાવર કટનો સામનો કરવો પડી શકે. ટેક્સટાઈલ ઉદ્યોગને અઠવાડિયે 300 કરોડ સુધીનું નુકસાન થઈ શકે છે.
રોજ સાંજે સૂરજ આથમતાં સોલાર પાવર શૂન્ય થઈ જાય છે અને લોકો ઘરે આવીને એસી, પંખા, ગીઝર વાપરે છે. આ સમયે થર્મલ પ્લાન્ટ પર ભાર વધે છે. પ્લાન્ટ પાસે ઓછામાં ઓછો 20 દિવસનો બફર સ્ટોક હોવો જોઈએ, પણ હાલ સરેરાશ સ્ટોક માત્ર 6 દિવસનો છે. મધ્યપ્રદેશ, પંજાબ અને તેલંગાણામાં કોલસાની અછત થઈ શકે છે.
સરકારે કોલસાનો પુરવઠો વધાર્યો છે. દેશવ્યાપી બ્લેકઆઉટ થશે તેવું કોઈ નિશ્ચિત સંકેત નથી. પરંતુ જો પુરવઠો સમયસર નહીં પહોંચે અને માંગ વધુ રહે તો કેટલાક પ્લાન્ટ પર વીજ ઉત્પાદન જાળવવું મુશ્કેલ બની શકે છે. તેની સીધી અસર ઉદ્યોગો અને લોકોની રોજીરોટી પર પડી શકે છે.