આવનારા મહિનાઓમાં ખાદ્ય સંકટની ચેતવણી વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે આપી છે. તેમણે કહ્યું કે વૈશ્વિક સ્તરે ચાલી રહેલા યુદ્ધો અને તેના પડઘાઓને કારણે ભારતમાં ખોરાક, ઈંધણ, ખાતર અને નાણા એમ ચાર મોરચે દબાણ વધી શકે છે. આ ચાર ક્ષેત્રોને '4F' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે — ફૂડ, ફ્યુલ, ફર્ટિલાઇઝર અને ફાઇનાન્સ.
જયશંકરની આ ચેતવણી એવા સમયે આવી છે જ્યારે કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધીએ 3 જૂન 2026ના રોજ કહ્યું હતું કે 'એવું આર્થિક વાવાઝોડું આવી રહ્યું છે કે જેને કોઈ રોકી શકશે નહીં.' ત્યારે ભાજપ અને તેના સમર્થકોએ તેમના નિવેદનની મજાક ઉડાવી હતી. હવે વિદેશ મંત્રીએ પણ ખાદ્ય સંકટની શક્યતા વ્યક્ત કરતાં રાજકીય વાતાવરણ ગરમાયું છે. કોંગ્રેસે કહ્યું છે કે રાહુલ ગાંધીની ચેતવણી સાચી પડી છે.
આ સંકટના મૂળમાં રશિયા-યુક્રેન અને ઈઝરાયલ-ઈરાન વચ્ચેના યુદ્ધો છે. આ યુદ્ધોના કારણે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન પર અસર થઈ છે. ખાસ કરીને બાબ અલ-મંદેબ અને હોર્મુઝના સમુદ્રી માર્ગો પરની અસરથી ખાતર બનાવવામાં વપરાતો ગેસ મોંઘો થાય છે. ગેસ મોંઘો થતાં ખાતરના ભાવ વધે છે અને ખેડૂતોને ખેતી ખર્ચ વધારે પડે છે. સાથે જ અલ નીનોની અસરથી વરસાદની પેટર્ન બદલાઈ છે, જેના કારણે પાક ઉત્પાદન ઘટે છે અને અનાજ મોંઘું થાય છે.
ઓગસ્ટ 2026ના આંકડા દર્શાવે છે કે ભારતમાં ખાદ્ય મોંઘવારી 5.95 ટકા પર છે. સરકારે પોતે કહ્યું છે કે અલ નીનોના કારણે આ વર્ષે પાક ઉત્પાદનનો ટાર્ગેટ ઘટાડીને 374 મિલિયન ટન કરવો પડશે. ગુજરાતમાં પણ 94 તાલુકાઓમાં 26 ટકાથી વધુ વરસાદની ખેંચ જોવા મળી છે. દેવભૂમિ દ્વારકામાં 84 ટકા, પોરબંદરમાં 71 ટકા, જામનગરમાં 54 ટકા, વાવ-થરાદમાં 49 ટકા અને છોટાઉદેપુરમાં 45 ટકા ઓછો વરસાદ થયો છે. આની સીધી અસર મગફળી અને કપાસના પાક પર થઈ છે. પરિણામે બજારમાં સીંગતેલ અને કપાસિયાના ભાવમાં ઉછાળો આવ્યો છે, જે દિવાળી પહેલાં મોંઘવારી વધારી શકે છે.
જોકે, ફૂડ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (FCI)ના જણાવ્યા અનુસાર ગોડાઉનમાં 600 લાખ મેટ્રિક ટનથી વધુ ઘઉં અને ચોખાનો સ્ટોક છે, જે અંદાજે ત્રણ ગણો વધારે છે. સરકારી સૂત્રોના મતે અનાજની અછતની શક્યતા ઓછી છે. ભાવ કાબૂમાં લેવા માટે સરકાર ઓપન માર્કેટ સેલ સ્કીમ (OMSS) જેવા પગલાં લઈ શકે છે.
રાજકીય સ્તરે આ મુદ્દે ભાજપ અને કોંગ્રેસ વચ્ચે શ્રેય લેવાની હોડ જામી છે. પણ નિષ્ણાતોના મતે આ સંકટ રાજકીય નહીં પણ વૈશ્વિક છે, અને તેનો સામનો કરવા માટે સર્વસંમતિ અને લાંબા ગાળાના આયોજનની જરૂર છે. સામાન્ય માણસ પર તેની અસર થાળી સુધી પહોંચે તે પહેલાં સરકારે પુરવઠો, ભાવ નિયંત્રણ અને ખેડૂતોને રાહત આપવાના ઉપાયો કરવા પડશે.