દેશની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં ગણાતી IITમાં છેલ્લાં પાંચ વર્ષમાં 75 વિદ્યાર્થીઓએ આત્મહત્યા કરી છે. આંકડા ચિંતાજનક છે અને સવાલ ઊભો કરે છે કે શું કેમ્પસમાં માનસિક સ્વાસ્થ્યની સમસ્યાઓ અને દબાણ વધી રહ્યું છે?
IIT દિલ્હીના 31 વર્ષીય વિદ્યાર્થી ઋષિકેશ કુમારે 22 ઓગસ્ટે હોસ્ટેલના છઠ્ઠા માળેથી કૂદીને આત્મહત્યા કરી લીધી. તેમના ભાઈ અભિષેકનું કહેવું છે કે મુશ્કેલ સમયમાં સંસ્થાએ સાથ ન આપ્યો હોત તો તેમનો જીવ બચી ગયો હોત. ઋષિકેશ પિતાના અવસાન બાદ ડિપ્રેશનની દવા લેતા હતા, પરંતુ સાજા થઈ ગયા હતા. હોળીના ઉત્સવ દરમિયાન મિત્રોએ ભાંગ પીવડાવતાં તેમની જૂની પીડા ફરી સપાટી પર આવી. IITની હોસ્પિટલમાંથી તેમને VIMHANSમાં રેફર કરાયા, જ્યાં તબીબોએ અભ્યાસ માટે ફિટ જાહેર કર્યા. છતાં તેમને હોસ્ટેલમાં રાખવામાં આવતા ન હતા. અભિષેકના જણાવ્યા અનુસાર, ડીન સાથેની મીટિંગમાં તેમની માતાનું અપમાન કરવામાં આવ્યું હતું.
આ ઘટનાના 28 દિવસ બાદ 19 સપ્ટેમ્બરે IIT બોમ્બેમાં સાહિલ રવિન્દ્ર નામના વિદ્યાર્થીએ હોસ્ટેલમાં આપઘાત કરી લીધો. આ કિસ્સામાં પ્રોફેસર પર ઉશ્કેરણીનો આરોપ લાગ્યો છે. અભિષેકનું કહેવું છે કે છેલ્લા અઢી વર્ષમાં IIT દિલ્હીમાં આપઘાતના 8 કિસ્સા સત્તાવાર રેકોર્ડ પર છે, જ્યારે 28 વિદ્યાર્થીઓએ આપઘાતનો પ્રયાસ કર્યો, જેનો કોઈ સત્તાવાર રેકોર્ડ નથી.
બીજી કહાણી IIT મદ્રાસના પ્રકાશ (નામ બદલ્યું છે)ની છે. 2019ની બેચના આ વિદ્યાર્થીના માતા-પિતાના છૂટાછેડા થયા હતા, જેને કારણે તેમનું મન ભણવામાં લાગતું નહોતું. ઓરિએન્ટેશનમાં બધાના પરિવારજનો આવ્યા, પણ તેમના ઘરેથી કોઈ ન આવ્યું. પ્રકાશે જણાવ્યું કે તેમની મુશ્કેલીઓ IITથી શરૂ નહોતી થઈ, પરંતુ કેમ્પસમાં તેમને પૂરતો સહયોગ મળ્યો નહીં.
આ બનાવો દર્શાવે છે કે IIT જેવી ઉચ્ચ સંસ્થાઓમાં માનસિક સ્વાસ્થ્યને લઈને ગંભીરતાથી વિચારવાની જરૂર છે. વિદ્યાર્થીઓ પર પર્ફોર્મન્સનું દબાણ, એકલતા અને સંસ્થાકીય સહયોગનો અભાવ જેવા પરિબળો જવાબદાર હોઈ શકે છે. નિષ્ણાતોના મતે કાઉન્સેલિંગ સેવાઓ મજબૂત કરવી, શિક્ષકો અને સ્ટાફને તાલીમ આપવી અને વિદ્યાર્થીઓને ખુલ્લી ચર્ચા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા જરૂરી છે.