ઊંઘમાં જતી વખતે શરીર ઝટકો કેમ ખાય છે? જાણો Hypnic Jerk વિશે

ઘણા લોકોને ઊંઘમાં જતી વખતે અચાનક એવું લાગે છે કે તેઓ ઊંચાઈ પરથી નીચે પડી રહ્યા છે. આ સાથે હાથ કે પગમાં એક ઝટકો પણ અનુભવાય છે. ક્યારેક આ ઝટકો એટલો અચાનક હોય છે કે વ્યક્તિની ઊંઘ જ તૂટી જાય છે. આ ઘટનાને Hypnic Jerk અથવા Sleep Start કહેવામાં આવે છે. તેને Hypnagogic Jerk પણ કહેવાય છે.

Hypnic Jerk શું છે?

જ્યારે આપણે ઊંઘવા માટે પથારીમાં જઈએ છીએ, ત્યારે શરીર ધીમે ધીમે આરામની સ્થિતિમાં જાય છે. સ્નાયુઓ ઢીલા પડવા લાગે છે અને મગજ જાગવાની સ્થિતિમાંથી ઊંઘ તરફ જવા લાગે છે. આ દરમિયાન ક્યારેક શરીરના કોઈ સ્નાયુમાં અચાનક હલનચલન થાય છે, જેના કારણે હાથ, પગ અથવા આખા શરીરમાં એક ક્ષણ માટે ઝટકો અનુભવાય છે. આ સામાન્ય ઘટના છે અને ઘણા લોકોને જીવનમાં ક્યારેક તેનો અનુભવ થાય છે.

ઊંઘમાં પડવાની લાગણી કેમ થાય છે?

Hypnic Jerk સાથે કેટલીક વાર એવું પણ લાગે છે કે જાણે આપણે ઊંચાઈ પરથી નીચે પડી રહ્યા છીએ. આ અનુભવનું ચોક્કસ કારણ હજુ સંપૂર્ણ રીતે સમજાયું નથી. જ્યારે શરીર ઊંઘ તરફ જાય છે ત્યારે મગજ અને શરીરમાં ઝડપથી ફેરફાર થાય છે. સ્નાયુઓ આરામ કરવા લાગે છે. આ સમયે મગજ શરીરમાં થઈ રહેલા ફેરફારને અલગ રીતે અનુભવી શકે છે. તેના કારણે કેટલીક વ્યક્તિને પડી જવાની કે અચાનક ચોંકી જવાની લાગણી થઈ શકે છે. એટલે ઊંઘમાં પડવાનું સપનું આવે છે એવું જરૂરી નથી; ઘણી વખત આ શરીરમાં થતા અચાનક ઝટકા સાથે જોડાયેલો અનુભવ હોય છે.

થાક અને તણાવ પણ કારણ બની શકે?

કેટલાક સંજોગોમાં Hypnic Jerk વધુ જોવા મળી શકે છે. ખાસ કરીને જ્યારે વ્યક્તિ ખૂબ થાકેલી હોય, લાંબા સમયથી પૂરતી ઊંઘ ન લીધી હોય અથવા વધારે તણાવમાં હોય ત્યારે ઊંઘ શરૂ કરતી વખતે શરીરમાં આવા ઝટકા અનુભવાઈ શકે છે. રાત્રે વધારે ચા, કોફી અથવા અન્ય કેફીનવાળા પીણાંનું સેવન કરવાથી પણ ઊંઘની ગુણવત્તા પર અસર થઈ શકે છે. જોકે દરેક વ્યક્તિમાં આ કારણોની અસર એકસરખી હોય તે જરૂરી નથી.

આ પાછળનું વિજ્ઞાન શું કહે છે?

જ્યારે આપણે જાગતા હોઈએ છીએ ત્યારે આપણા સ્નાયુઓ પર મગજનું નિયંત્રણ રહે છે. ઊંઘ શરૂ થતાં શરીર ધીમે ધીમે આરામની સ્થિતિમાં જાય છે. આ પરિવર્તન દરમિયાન નર્વસ સિસ્ટમની પ્રવૃત્તિમાં પણ ફેરફાર થાય છે. આ જ સમય દરમિયાન ક્યારેક સ્નાયુઓમાં અચાનક સંકોચન થાય છે અને શરીરને ઝટકો લાગે છે. વૈજ્ઞાનિકો Hypnic Jerkને ઊંઘ અને જાગવાની વચ્ચેના આ પરિવર્તન સાથે જોડે છે. આ ઘટના અંગે અલગ-અલગ વૈજ્ઞાનિક સમજૂતીઓ છે, જોકે તેના ચોક્કસ કારણ અંગે હજુ સંપૂર્ણ સહમતિ નથી.

તેથી આગામી વખતે ઊંઘમાં જતી વખતે અચાનક શરીર ઝટકો ખાય તો તરત ગભરાવાની જરૂર નથી. જો કે આ સમસ્યા વારંવાર થાય અથવા ઊંઘને અસર કરે તો તબીબી નિષ્ણાતની સલાહ લેવી વધુ યોગ્ય છે.