અભિનેતા નાના પાટેકરનું ગુરુવારે કાર્ડિયાક અરેસ્ટથી નિધન થયું. કાર્ડિયાક અરેસ્ટ આવ્યા બાદ તેમને લગભગ 45 મિનિટ સુધી CPR આપવામાં આવ્યું હતું, તેમ છતાં તેમનો જીવ બચાવી શકાયો નહીં. આ ઘટનાએ CPR અંગે અનેક સવાલો ઊભા કર્યા છે.
કાર્ડિયાક અરેસ્ટ એ મેડિકલ ઇમરજન્સી છે, જેમાં હૃદય અચાનક લોહી પંપ કરવાનું બંધ કરી દે છે. આવી સ્થિતિમાં થોડી જ મિનિટોમાં મદદ મળવી ખૂબ જરૂરી છે. CPR એટલે કે કાર્ડિયોપલ્મોનરી રિસસિટેશન એ જીવનરક્ષક પ્રક્રિયા છે, જે હોસ્પિટલ પહોંચે ત્યાં સુધી શરીરમાં લોહીનો પ્રવાહ જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે. જોકે, તે યોગ્ય સમયે અને યોગ્ય રીતે આપવું જરૂરી છે.
CPR ક્યારે આપવું જોઈએ?
કાર્ડિયાક અરેસ્ટ દરમિયાન વ્યક્તિ અચાનક પડી શકે છે, બેભાન થઈ શકે છે અને તેનો શ્વાસ સામાન્ય રીતે ચાલતો બંધ થઈ શકે છે.
જો કોઈ વ્યક્તિને અવાજ આપવા અને ખભા પર હળવેથી થપથપાવવા છતાં તે કોઈ પ્રતિક્રિયા ન આપે અને સામાન્ય રીતે શ્વાસ ન લેતો હોય, તો તરત જ ઇમરજન્સી મદદ બોલાવો અને CPR શરૂ કરો. કેટલીકવાર વ્યક્તિ માત્ર હાંફતી હોય છે. આવા અસામાન્ય શ્વાસને સામાન્ય શ્વાસ સમજીને રાહ જોવી જોઈએ નહીં.
CPR આપવાની સાચી રીત શું છે?
જો કોઈ પુખ્ત વ્યક્તિ અચાનક બેભાન થઈ જાય અને સામાન્ય રીતે શ્વાસ ન લેતો હોય, તો નીચે આપેલાં પગલાં અનુસરો.
સૌથી પહેલાં ખાતરી કરો કે આસપાસ કોઈ જોખમ નથી.
વ્યક્તિને અવાજ આપો અને ખભા પર હળવેથી થપથપાવીને તેની પ્રતિક્રિયા તપાસો.
કોઈને ઇમરજન્સી સેવા 112 પર ફોન કરવાનું કહો.
વ્યક્તિને પીઠના બળે સખત અને સપાટ જગ્યા પર સુવડાવો.
છાતીની વચ્ચે એક હથેળીનો નીચેનો ભાગ રાખો અને બીજી હથેળી તેના ઉપર રાખો.
છાતીને લગભગ 5થી 6 સેન્ટિમিটার સુધી દબાવો.
એક મિનિટમાં 100થી 120 વખત દબાણ આપવાની ગતિ જાળવો.
દરેક દબાણ પછી છાતીને તેની સામાન્ય સ્થિતિમાં પાછી આવવા દો.
વ્યક્તિ સામાન્ય રીતે શ્વાસ લેવા લાગે, પ્રતિક્રિયા આપે, તાલીમ પામેલી મદદ પહોંચે અથવા તમે શારીરિક રીતે CPR ચાલુ રાખવામાં અસમર્થ થાઓ ત્યાં સુધી CPR ચાલુ રાખો.
AED મશીન ઉપલબ્ધ હોય, તો તેને ચાલુ કરીને તેના સૂચનોનું પાલન કરો.
CPRની તાલીમ લીધેલી વ્યક્તિઓ જરૂરિયાત મુજબ છાતી પર દબાણ આપવાની સાથે બચાવ માટે શ્વાસ પણ આપી શકે છે. જો તાલીમ ન લીધી હોય, તો પુખ્ત વ્યક્તિ અચાનક પડી જાય અને સામાન્ય શ્વાસ ન લેતો હોય ત્યારે માત્ર છાતી પર દબાણ આપીને CPR કરવું મદદરૂપ વિકલ્પ છે.
CPR ક્યારે ન આપવું જોઈએ?
દરેક બેભાન વ્યક્તિને CPRની જરૂર હોતી નથી. જો વ્યક્તિ બેભાન હોય, પરંતુ સામાન્ય રીતે શ્વાસ લઈ રહી હોય, તો તેની છાતી પર દબાણ ન આપો. તરત જ તબીબી મદદ બોલાવો, તેના શ્વાસ પર નજર રાખો અને જરૂરિયાત મુજબ તેને સુરક્ષિત પડખાભેર સુવડાવો.
જો ઈજા થઈ હોવાની આશંકા હોય, તો વ્યક્તિના શરીરને બિનજરૂરી રીતે ફેરવશો નહીં. જો વ્યક્તિ ભાનમાં હોય અથવા સામાન્ય રીતે શ્વાસ લઈ રહી હોય, તો CPR શરૂ કરશો નહીં. તેના બદલે તેની સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરો અને જરૂર પડે તો તબીબી સહાય મેળવો.
ધ્યાનમાં રાખો કે, CPR આપવાથી દરેક વ્યક્તિનો જીવ બચી જશે તેની કોઈ ખાતરી નથી. પરંતુ કાર્ડિયાક અરેસ્ટની સ્થિતિમાં મદદ કરવામાં વિલંબ કરવો જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે. તેથી CPRની તાલીમ લેવી અને આવી પરિસ્થિતિમાં તાત્કાલિક યોગ્ય પગલાં ભરવાં ખૂબ જરૂરી છે.
નોંધ: આ લેખ ફક્ત માહિતી માટે છે. તબીબી ઇમરજન્સીમાં તરત જ 112 પર ફોન કરો અને નજીકની હોસ્પિટલનો સંપર્ક કરો.