શિયાળાની ઋતુમાં તલનો ઉપયોગ વધે છે. ઘણા લોકો તલના લાડુ ખાય છે, તો કેટલાક રસોઈમાં તલના તેલનો ઉપયોગ કરે છે. તલનું તેલ ભારતીય રસોડાનું મહત્વનું અંગ છે. તેનો ઉપયોગ રસોઈ, અથાણું અને આયુર્વેદિક ઉપાયોમાં થાય છે. પરંતુ બજારમાં મળતા ઘણા તેલમાં ભેળસેળ કે પ્રિઝર્વેટિવ હોવાની ચિંતા રહે છે. જો તમે શુદ્ધ અને કુદરતી તલનું તેલ ઈચ્છો છો, તો તે ઘરે પરંપરાગત રીતે બનાવી શકાય છે. અહીં મિક્સર-ગ્રાઇન્ડરની મદદથી તલનું તેલ કાઢવાની સરળ રીત જણાવી છે.
જરૂરી સામગ્રી: 700 ગ્રામ સફેદ તલ, ગરમ પાણી, એક મોટી કડાઈ, મિક્સર-ગ્રાઇન્ડર, ગરણી (છન્ની), કાચની એરટાઇટ બરણી.
રીત:
1. તલને મોટા વાસણમાં લો અને પાણી ભરો જેથી તલ પૂરા ડૂબી જાય. લગભગ 3 મિનિટ પલાળી રાખો, જેથી ધૂળ અને ગંદકી નીકળી જાય. પછી ગરણીથી તલ બહાર કાઢો અને ચોખ્ખા પાણીથી ફરી ધોઈ લો. સારી રીતે નિતરવા દો.
2. એક સૂકી અને સાફ કડાઈમાં તલ નાખો. શરૂઆતમાં તેજ આંચ પર 3-4 મિનિટ હલાવતા રહીને શેકો, જેથી બચેલો ભેજ ખતમ થાય. પછી આંચ મધ્યમ અને ધીમી કરો. સતત હલાવતા રહો. આશરે 10-12 મિનિટ પછી તલ હળવા સોનેરી રંગના થશે અને સુગંધ આવશે. આ સંકેત છે કે તલ સારી રીતે શેકાઈ ગયા છે. હવે તેને પૂરા ઠંડા થવા દો.
3. ઠંડા થયેલા તલને થોડા-થોડા કરીને મિક્સરમાં પીસો. વચ્ચે-વચ્ચે ચમચીથી હલાવતા રહો જેથી એકસરખું પીસાય. ધીમે-ધીમે તલ પોતાનું કુદરતી તેલ છોડવા લાગશે અને મિશ્રણ ઘટ્ટ, ચીકણું અને ક્રીમી પેસ્ટ જેવું થશે. જ્યારે પેસ્ટ મુલાયમ અને એકરસ થાય ત્યારે મોટા વાસણમાં કાઢી લો.
4. હવે ગરમ પાણી તૈયાર કરો. ગરમ પાણી ધીમે-ધીમે તલની પેસ્ટમાં નાખો અને સતત હલાવતા રહો. થોડીવારમાં તેલ અને પેસ્ટ અલગ થવા લાગશે. તેલ ઉપરની સપાટી પર આવશે. તેલ જલદી ઉપર લાવવા માટે વાસણને હળવું હલાવો અથવા ચમચીથી મિશ્રણને ધીમે દબાવો. થોડા સમયમાં ચોખ્ખું અને સોનેરી તેલ સપાટી પર દેખાશે.
5. અંતે ચમચીથી ઉપરનું તેલ બહાર કાઢો અને ગરણીથી ગાળી લો. આનાથી નાના કણો અલગ થશે. શરૂઆતમાં તેલ થોડું ધૂંધળું દેખાઈ શકે, પણ થોડા દિવસ રાખવાથી ચોખ્ખું થશે. તૈયાર તેલને સાફ અને એરટાઇટ કાચની બોટલમાં ભરીને ઠંડી અને સૂકી જગ્યાએ રાખો.