ઘરે બનાવેલા શુદ્ધ દેશી ઘીની સુગંધ અને સ્વાદ બજારમાં મળતા ઘી કરતાં અલગ જ હોય છે. ઘણા લોકો માને છે કે ઘરે ઘી બનાવવા માટે ઘણી બધી મલાઈ એકઠી કરવી પડે. પરંતુ એવું નથી. દરરોજ દૂધમાંથી નીકળતી થોડી-થોડી મલાઈ ભેગી કરીને પણ ઘી બનાવી શકાય છે. આ માટે કોઈ મોંઘા મશીનની જરૂર નથી, ફક્ત મલાઈ સાચી રીતે સાચવવાની અને માખણ કાઢવાની રીત આવડવી જોઈએ.
મલાઈ એકઠી કરવી: દરરોજ દૂધ ઉકાળ્યા પછી તેને ઠંડું થવા દો. દૂધ ઉપર મલાઈનો જાડો થર જામે ત્યારે તેને ચમચીથી કાઢીને સ્વચ્છ, ઢાંકણાવાળા ડબ્બામાં ભરો અને ફ્રિજમાં રાખો. રોજની મલાઈ આમ જ તેમાં ભેગી થતી રહે. જો ઘણા દિવસોની મલાઈ એકઠી કરવી હોય તો તેને ફ્રીઝરમાં રાખવી સારી. ધ્યાન રાખો કે મલાઈ કાઢવાની ચમચી સ્વચ્છ અને સૂકી હોવી જોઈએ.
મલાઈમાંથી માખણ: પૂરતી મલાઈ જમા થાય પછી તેને ફ્રિજમાંથી કાઢી થોડી વાર સામાન્ય તાપમાને રહેવા દો અને મોટા વાસણમાં લો. મલાઈ ખૂબ ઘટ્ટ હોય તો તેમાં થોડું ઠંડું પાણી કે દહીં ઉમેરી શકાય. પછી વલોણા કે હેન્ડ બ્લેન્ડરથી તેને સારી રીતે વલોવો. થોડી વારમાં મલાઈમાંથી માખણ અલગ થઈ જશે અને નીચે છાશ જેવું પ્રવાહી રહી જશે. માખણને હાથ કે ગળણીથી અલગ કરી ઠંડા પાણીથી હળવે હાથે ધોઈ લો, જેથી બાકી રહેલી છાશ નીકળી જાય.
ધીમી આંચ પર ઘી: હવે જાડા તળિયાવાળી કડાઈમાં માખણ નાખી ધીમીથી મધ્યમ આંચ પર ગરમ કરો. શરૂઆતમાં માખણ ઓગળશે અને ફીણ વળશે. ધીમે-ધીમે તેમાંનું પાણી વરાળ બનીને ઊડી જશે. વચ્ચે-વચ્ચે હલાવતા રહો, જેથી માખણ તળિયે ચોંટી ન જાય. થોડી વાર પછી ફીણ ઓછું થશે અને નીચે દૂધના ઘન કણો દેખાશે. ઘીનો રંગ સોનેરી થાય અને સારી સુગંધ આવે ત્યારે ગેસ બંધ કરી દો. વધારે પકવવાથી ઘી બળી શકે છે અને સ્વાદ કડવો થઈ શકે છે.
ઘી સાચવવું: તૈયાર ઘી થોડું ઠંડું થવા દો. પછી તેને સ્વચ્છ, સૂકા મલમલના કપડા કે ઝીણી ગળણીથી ગાળીને કાચની બરણીમાં ભરો. બરણીમાં સહેજ પણ ભેજ ન હોવો જોઈએ. ઘી સંપૂર્ણ ઠંડું થાય પછી જ ઢાંકણ બંધ કરો અને ઘી કાઢવા માટે હંમેશા સ્વચ્છ, સૂકી ચમચી વાપરો.
આ રીતે રોજની થોડી મલાઈમાંથી પણ ઘરે શુદ્ધ દેશી ઘી બની શકે છે. જોકે, ઘીનું પ્રમાણ દૂધમાંના ફેટ અને મલાઈની ગુણવત્તા પર આધાર રાખે છે, તેથી ઓછી મલાઈમાંથી ખૂબ વધારે ઘી મળવાની અપેક્ષા ન રાખવી. મલાઈ યોગ્ય રીતે સાચવીને અને માખણ કાઢીને ઘી બનાવવાની પ્રક્રિયા સરળ બની જાય છે.