ઘર ખરીદવાનું સ્વપ્ન પૂરું કરવા માટે પતિ-પત્ની સાથે મળીને હોમ લોન લે છે, ત્યારે તેમને ફક્ત EMI શેર કરવાનો લાભ નથી મળતો. જો લોન અને મિલકતની માલિકી યોગ્ય રીતે નક્કી કરવામાં આવે, તો તેઓ હોમ લોનના વ્યાજ પર ટેક્સમાં નોંધપાત્ર બચત કરી શકે છે. પરંતુ ફક્ત મિલકતના દસ્તાવેજોમાં બંનેના નામ હોવાથી પૂરતું નથી. ટેક્સમાં છૂટ મેળવવા માટે કેટલીક શરતો પૂરી કરવી જરૂરી છે.
જો પતિ-પત્ની હોમ લોન પર ટેક્સ કપાતનો દાવો કરવા માંગતા હોય, તો તેમણે મિલકતના સહ-માલિક (co-owner) હોવું જોઈએ. સાથે જ બંને સહ-ઋણધારક (co-borrower) પણ હોવા જોઈએ. ફક્ત EMI ચુકવવાથી ટેક્સ લાભ મળતો નથી; માલિકી અને લોનમાં ભાગીદારી બંને જરૂરી છે.
જો બંને પાત્ર હોય, તો તેમ કરીને કુલ રૂ. 4 લાખ સુધીના વ્યાજ પર કપાતનો દાવો કરી શકાય છે.
સ્વ-કબજાવાળી (self-occupied) મિલકતના કિસ્સામાં, લાયક સહ-માલિક હોમ લોનના વ્યાજ પર વાર્ષિક રૂ. 2 લાખ સુધીની કપાતનો દાવો કરી શકે છે. આમ, જો પતિ-પત્ની બંને પાત્ર હોય અને લોનની EMIમાં ફાળો આપતા હોય, તો તેઓ સંયુક્ત રીતે રૂ. 4 લાખ સુધીના વ્યાજ પર કપાતનો દાવો કરી શકે છે. પરંતુ વાસ્તવિક દાવો તેમના માલિકીના હિસ્સા અને તેમના દ્વારા ચૂકવવામાં આવેલા વ્યાજ પર આધાર રાખે છે.
50-50 શેરનું શું?
ધારો કે પતિ અને પત્ની પાસે ઘરમાં 50-50 શેર છે, તો બંને તેમના પાત્ર હિસ્સા અનુસાર વ્યાજ કપાતનો દાવો કરી શકે છે. પરંતુ જો માલિકી 20-80 હોય, તો 20% શેરધારક ફક્ત એટલા માટે રૂ. 2 લાખનો દાવો કરી શકતો નથી કે બીજા જીવનસાથીની આવક વધુ છે અથવા તે વધુ EMI ચૂકવી રહ્યો છે.
જો ફક્ત એક જ વ્યક્તિ EMI ચૂકવે તો?
જો બંને મિલકતના માલિક અને લોન લેનારા હોય, પરંતુ ફક્ત એક જ વ્યક્તિ સંપૂર્ણ EMI ચૂકવી રહી હોય, તો વ્યાજ કપાત સામાન્ય રીતે તે વ્યક્તિને જ મળે છે જેણે ચુકવણી કરી હોય. બીજી વ્યક્તિ ફક્ત તેમના નામના આધારે કપાતનો દાવો કરી શકતી નથી. વધુમાં, સંપૂર્ણ EMI ચૂકવનાર વ્યક્તિ પણ તેમના માલિકીના હિસ્સા કરતાં વધુ દાવો કરી શકતી નથી.
બાંધકામ દરમિયાન ચૂકવવામાં આવતા વ્યાજનું શું?
ઘર પૂર્ણ થયા પછી અને કબજો લીધા પછી હોમ લોનના વ્યાજ પર કપાતનો દાવો કરી શકાય છે. બાંધકામ સમયગાળા દરમિયાન ચૂકવવામાં આવતા વ્યાજનો દાવો અલગ રીતે કરવામાં આવે છે. જો પાત્ર હોય, તો તે ઘર પૂર્ણ થયાના વર્ષથી શરૂ કરીને પાંચ સમાન હપ્તામાં ચૂકવી શકાય છે.
તેથી, હોમ લોન લેતી વખતે પતિ-પત્નીએ ફક્ત EMI રકમ જ નહીં, પરંતુ મિલકતની માલિકી, લોનનો હિસ્સો અને વાસ્તવિક ચુકવણીનો પણ સચોટ રેકોર્ડ રાખવો જોઈએ. આનાથી પાછળથી ટેક્સ લાભો માટેનો તેમનો દાવો મજબૂત બને છે.