આજકાલની ભાગદોડભરી જિંદગી અને ખોટી ખાવા-પીવાની ટેવોને કારણે હાઈ બ્લડ પ્રેશર (હાઈ બીપી)ની સમસ્યા યુવાનોથી લઈને વડીલો સુધી ઝડપથી વધી રહી છે. બીપી કંટ્રોલમાં ન રહે તો હૃદય અને લોહીના સંચાર (બ્લડ સર્ક્યુલેશન) સંબંધિત ગંભીર બીમારીઓનું જોખમ વધી જાય છે. એટલે સવાલ એ થાય કે, હાઈ બીપીમાં કયો આહાર ફાયદાકારક છે અને કઈ વસ્તુઓથી અંતર રાખવું જરૂરી છે?
તંદુરસ્તીનું ધ્યાન રાખવું દરેક વ્યક્તિ માટે જરૂરી છે, ભલે તેને અત્યારે કોઈ બીમારી હોય કે ન હોય. ઘણી વાર લોકો વિચારે છે કે આપણને કોઈ તકલીફ નથી અને ઉંમર પણ નાની છે, એટલે ખાવા-પીવામાં થોડી ઢીલ ચાલશે. પણ એવું નથી. પહેલાં જે બીમારીઓ મોટે ભાગે વડીલોમાં જોવા મળતી હતી, તે હવે નાની ઉંમરના યુવાનોમાં પણ દેખાઈ રહી છે.
આમાં સૌથી સામાન્ય, પણ ગંભીર સમસ્યા હાઈ બીપીની છે. લોકો વારંવાર પૂછે છે કે હાઈ બીપીમાં શું ખાવું અને શું ન ખાવું? બીપી વધવાનાં મુખ્ય કારણોમાં ખોટી ખાવા-પીવાની ટેવો, વધારે મીઠું, તણાવ, પૂરતી ઊંઘ ન લેવી અને શારીરિક પ્રવૃત્તિમાં ઘટાડો સામેલ છે.
આ ઉપરાંત વધારે વજન, ધૂમ્રપાન અને દારૂનું સેવન પણ બીપી વધારી શકે છે. ઉંમર વધતાં આ જોખમ વધુ બને છે. અમેરિકાના રોગ નિયંત્રણ કેન્દ્ર (CDC)ના જણાવ્યા અનુસાર, હાઈ બ્લડ પ્રેશર એટલે એવી સ્થિતિ, જ્યારે ધમનીઓ (આર્ટરીઝ)ની અંદરની દીવાલો પર વહેતા લોહીનું દબાણ સતત સામાન્ય કરતાં વધુ રહે. જ્યારે ધમનીઓ સાંકડી થઈ જાય છે, ત્યારે હૃદયને શરીરમાં લોહી પંપ કરવા વધુ મહેનત કરવી પડે છે.
હવે મુખ્ય સવાલ: હાઈ બીપીમાં શું ખાઈ શકાય? બ્રિટિશ હાર્ટ ફાઉન્ડેશન (BHF)ના જણાવ્યા અનુસાર, આહારમાં કેટલીક વસ્તુઓ સામેલ કરવાથી આ સમસ્યાનું જોખમ ઘણું ઓછું થઈ શકે છે. BHFના કેટલાક સંશોધન પ્રમાણે, બીટનો રસ બ્લડ પ્રેશર ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે. બીટનો રસ નાઈટ્રેટનો સારો સ્રોત મનાય છે, જેની અસર બીપી ઘટાડવા પર પડે છે. નાઈટ્રેટ બીજા ફળો અને શાકભાજીમાં પણ મળે છે, જેમ કે પાલક, અજમો, કેલ, કેળું અને સ્ટ્રોબેરી. જોકે, સેવન પહેલાં ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
બ્રાઉન રાઈસ, અનાજવાળી બ્રેડ, ઓટ્સ જેવા આખા અનાજવાળા કાર્બ્સમાં સફેદ બ્રેડ, પાસ્તા અને ચોખા જેવા રિફાઈન્ડ કાર્બ્સ કરતાં વધુ પોષક તત્વો અને ફાઈબર હોય છે. વધારે ફાઈબર ખાવાથી હૃદય અને લોહીના સંચાર સાથે જોડાયેલી બીમારીઓનું જોખમ ઓછું થઈ શકે છે. ફાઈબરની માત્રા વધારવા માટે દરેક ભોજનમાં વધુ ફાઈબરવાળા કાર્બ્સ પસંદ કરો. કઠોળ અને દાળ, નટ્સ, બીજ, ફળ અને શાકભાજી આહારમાં ઉમેરો.
પ્રોટીનના ઓછા ચરબીવાળા (લીન) સ્રોતમાં વધુ ચરબીવાળા સ્રોત કરતાં કેલરી ઓછી હોય છે અને પેટ પણ ભરાય છે. એટલે વજન કાબૂમાં રાખવામાં મદદ મળે છે, જે બીપી ઘટાડવામાં પણ ઉપયોગી છે. BHF અનુસાર, રેડ મીટ અને પ્રોસેસ્ડ મીટની જગ્યાએ ચિકન, ટર્કી, માછલી, ઈંડા અને કઠોળ આહારમાં સામેલ કરો.
સંતુલિત આહારમાં દૂધ અને ડેરી પ્રોડક્ટ્સ ઉમેરવાથી પણ બ્લડ પ્રેશર ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે. ડેરી પ્રોડક્ટ્સમાં કેલ્શિયમ સહિત ઘણા પોષક તત્વો હોય છે, અને કેલ્શિયમ બીપી ઘટાડવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
જો તમને હાઈ બીપીની તકલીફ હોય, તો આહારનું ખાસ ધ્યાન રાખવું અને કેટલીક વસ્તુઓ ટાળવી જરૂરી છે. સૌથી પહેલાં વધારે મીઠાવાળી વસ્તુઓનું સેવન ઓછું કરવું જોઈએ, કારણ કે સોડિયમ બ્લડ પ્રેશર ઝડપથી વધારે છે.
સાથે જ, વધારે ખાંડ અને ચરબીવાળી વસ્તુઓથી પણ અંતર રાખવું જોઈએ, જેથી વજન અને કોલેસ્ટ્રોલ કાબૂમાં રહે. બીપીના દર્દીઓએ દારૂનું સેવન બંધ કરવું જોઈએ અને વધારે કેફીન (ચા કે કોફી) લેવાનું પણ ટાળવું જોઈએ, કારણ કે તે રક્તચાપને અસર કરી શકે છે.
અસ્વીકૃતિ: આ લેખમાં આપેલી માહિતી સામાન્ય જાણકારી માટે છે. સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત કોઈ પણ આહાર યોજના કે કસરત શરૂ કરતા પહેલાં ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.