ઉંમર વધવાની સાથે શરીરમાં નાના-નાના ફેરફારો થતા હોય છે. ઘણી બીમારીઓ એવી હોય છે જેની શરૂઆતમાં કોઈ ખાસ લક્ષણ દેખાતાં નથી, પણ તપાસ કરાવવાથી તેના સંકેતો મળી શકે છે. એટલે સમય-સમય પર હેલ્થ ચેકઅપ કરાવવું સારું મનાય છે. પણ એ યાદ રાખવું જરૂરી છે કે 30 વર્ષની ઉંમરે દરેક વ્યક્તિએ બધા ટેસ્ટ કરાવવા જરૂરી નથી હોતા.
કોઈ તપાસ કેટલી જરૂરી છે, એ વ્યક્તિની ઉંમર, પરિવારમાં બીમારીનો ઇતિહાસ, વજન, ખાનપાન, જીવનશૈલી અને અગાઉના રિપોર્ટ પર આધાર રાખે છે. કેટલીક સામાન્ય તપાસ ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ નિયમિત ચેકઅપનો હિસ્સો બનાવી શકાય.
બ્લડ પ્રેશર જરૂર ચેક કરાવો
બ્લડ પ્રેશર વધે ત્યારે શરૂઆતમાં ઘણી વખત કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણ દેખાતાં નથી. એટલે માથું દુખે ત્યારે જ તે ચેક કરવાને બદલે હેલ્થ ચેકઅપ દરમિયાન બ્લડ પ્રેશર તપાસવું સહેલો ઉપાય છે. નિષ્ણાતોના મતે 18 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના લોકોમાં હાઈ બ્લડ પ્રેશરની તપાસ થવી જોઈએ. પહેલી તપાસમાં પ્રેશર વધુ આવે તો ડૉક્ટર ફરી તપાસ કે ઘરે દેખરેખ રાખવાની સલાહ આપી શકે છે.
કોલેસ્ટ્રોલની તપાસ
શરીરમાં કોલેસ્ટ્રોલ વધ્યું છે કે નહીં, એ માત્ર તપાસથી જ ખબર પડે છે. હાઈ કોલેસ્ટ્રોલમાં ઘણી વખત કોઈ લક્ષણ દેખાતાં નથી. એ માટે સાધારણ બ્લડ ટેસ્ટ એટલે કે લિપિડ પ્રોફાઇલ કરાવવામાં આવે છે. અમેરિકન સેન્ટર ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ (CDC) મુજબ મોટાભાગના સ્વસ્થ વયસ્કોને સામાન્ય રીતે દર 4 થી 6 વર્ષે કોલેસ્ટ્રોલ તપાસવાની જરૂર પડે છે. જો હૃદય રોગ, ડાયાબિટીસ કે પરિવારમાં હાઈ કોલેસ્ટ્રોલનો ઇતિહાસ હોય તો વારંવાર તપાસ કરાવવી પડી શકે.
બ્લડ સુગર અને HbA1c પર નજર
બ્લડ સુગરની તપાસથી શરીરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ ખબર પડે છે, જ્યારે HbA1c છેલ્લા કેટલાક મહિનાના સરેરાશ બ્લડ સુગરની માહિતી આપે છે. 30 વર્ષની ઉંમરે દરેક વ્યક્તિ માટે ડાયાબિટીસની તપાસ જરૂરી નથી. ઉદાહરણ તરીકે, અમેરિકન પ્રિવેન્ટિવ સર્વિસિસ ટાસ્ક ફોર્સ (USPSTF) 35 થી 70 વર્ષના, લક્ષણ વગરના, વધુ વજન કે મેદસ્વી વયસ્કોમાં પ્રીડાયાબિટીસ અને ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસની તપાસની સલાહ આપે છે. પરિવારમાં ડાયાબિટીસનો ઇતિહાસ કે બીજું જોખમ હોય તો ડૉક્ટર આ પહેલાં પણ તપાસ કરાવવાનું કહી શકે.
વજન અને BMI
ફક્ત વજન જોઈને સ્વાસ્થ્યનો અંદાજ લગાવવો સાચો નથી. વજન અને ઊંચાઈ પરથી BMI ગણી શકાય, જે સમજવામાં મદદ કરે છે કે શરીરનું વજન સામાન્ય મર્યાદામાં છે કે નહીં. સાથે કમરનો ઘેરાવો પણ જોવો જોઈએ, કારણ કે પેટની આસપાસ વધારે ચરબી ઘણા સ્વાસ્થ્ય જોખમો સાથે જોડાયેલી હોય છે. વજન ઝડપથી વધે, અચાનક ઘટે કે શરીરમાં સતત ફેરફાર થતો લાગે તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી સારી.
બાકીના ટેસ્ટ જરૂરિયાત મુજબ
30 વર્ષની ઉંમરે દરેક વ્યક્તિએ ECG, આખા શરીરનું સ્કેન કે બધા પ્રકારના ટેસ્ટ કરાવવા જરૂરી નથી. કયો ટેસ્ટ જોઈએ, એ વ્યક્તિની ઉંમર, લક્ષણો, પરિવારની મેડિકલ હિસ્ટ્રી અને બીજા જોખમો પર આધાર રાખે છે. એટલે વગર જરૂરિયાતે મોંઘા ટેસ્ટ કરાવવાને બદલે ડૉક્ટર પાસે પોતાની સ્થિતિ મુજબ ચેકઅપનું લિસ્ટ પૂછવું સારું. નિયમિત તપાસનો હેતુ ફક્ત બીમારી શોધવાનો નહીં, પણ સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલા જોખમો સમયસર સમજવાનો પણ છે.