મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર સામે ત્રણ મોરચે દબાણ વધી રહ્યું છે. સુપ્રીમ કોર્ટે તેમને નોટિસ આપી છે, કેરળ સરકારે 20 વર્ષ જૂના એક કેસમાં ફરી તપાસ શરૂ કરી છે અને દિલ્હીથી મુંબઈ સુધી વિરોધ પ્રદર્શનો થઈ રહ્યા છે. આખરે આખો વિવાદ શું છે, તે સમજીએ.
પહેલું કારણ: સુપ્રીમ કોર્ટમાં બે અરજીઓ
5 ઑક્ટોબરે સુપ્રીમ કોર્ટે જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધની બે અરજીઓ પર સુનાવણી કરી. પહેલી અરજીમાં માંગ કરવામાં આવી છે કે તેમના પર એકતરફી નિર્ણય લેવાના જે 14 આરોપ છે, તે રદ કરવામાં આવે અને સ્વતંત્ર ન્યાયિક તપાસ પંચ કે SIT બનાવીને તપાસ થાય. બીજી અરજીમાં માંગ છે કે તપાસ પૂરી થાય ત્યાં સુધી તેમને સસ્પેન્ડ કરવામાં આવે અને ચૂંટણી પંચના દસ્તાવેજો તપાસ માટે જોવામાં આવે. એ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે ચૂંટણી પંચના નિર્ણયો એકલા મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર લઈ શકે નહીં.
સુનાવણી દરમિયાન સીજેઆઈ સૂર્યકાંતે કહ્યું કે માત્ર અખબારના અહેવાલના આધારે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને સસ્પેન્ડ કરી શકાય નહીં, કારણ કે એનાથી પંચનું કામ અટકી જશે. પરંતુ કોર્ટે જ્ઞાનેશ કુમાર, ચૂંટણી પંચ અને કેન્દ્ર સરકારને નોટિસ જારી કરીને જવાબ માંગ્યો છે.
એક મુદ્દો ફોર્મ-6માં કરવામાં આવેલા ફેરફારનો છે. ફોર્મ-6 મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરાવા માટે ભરવામાં આવે છે. તેમાં એક પ્રશ્ન ઉમેરાયો હતો કે અરજદાર કે તેમના માતા-પિતા કે દાદા-દાદીનું નામ અગાઉના SIRમાં હતું કે નહીં. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે આ ફેરફારો તેની મંજૂરી વગર કરવામાં આવ્યા છે, જ્યારે ચૂંટણી પંચે પ્રેસનોટ બહાર પાડીને કહ્યું હતું કે ફેરફારોને સુપ્રીમ કોર્ટે મંજૂરી આપી હતી.
બીજું કારણ: કેરળમાં 20 વર્ષ જૂના કેસમાં તપાસ
કેરળના ગૃહમંત્રી રમેશ ચેન્નિથલાએ જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધ 20 વર્ષ જૂના એક કેસમાં વિજિલન્સ એન્ડ એન્ટી કરપ્શન બ્યુરો (VACB)ને તપાસના આદેશ આપ્યા છે. આ મામલો માર્ગ પરિયોજનામાં કથિત ભ્રષ્ટાચાર અને મલેશિયાઈ મુખ્ય ઇજનેર લી સી બેનની આત્મહત્યા સાથે જોડાયેલો છે.
2006માં જ્ઞાનેશ કુમાર કેરળના PWD સચિવ હતા. ત્યારે અંગમાલીથી તિરુવનંતપુરમ સુધીના મુખ્ય માર્ગના અપગ્રેડેશન માટે 215 કરોડ રૂપિયા મંજૂર થયા હતા. ઇન્ડો-મલેશિયન કંપની PATI-BELને કામ મળ્યું હતું. 2003માં શરૂ થયેલો પ્રોજેક્ટ ઓગસ્ટ 2006 સુધીમાં પૂરો થવાનો હતો, પરંતુ ત્યાં સુધીમાં માત્ર 30% કામ થયું હતું. આ દબાણને કારણે લીએ મલેશિયા જઈને આત્મહત્યા કરી લીધી.
ચેન્નિથલાના જણાવ્યા અનુસાર, લી સી બેનની આત્મહત્યાની નોંધમાં જ્ઞાનેશ કુમારનું નામ હતું. તપાસ દરમિયાન કુમારને PWD સચિવના પદ પરથી હટાવી દેવામાં આવ્યા હતા. હવે સરકારે ફરીથી તપાસ શરૂ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે.
ત્રીજું કારણ: દિલ્હીથી મુંબઈ સુધી વિરોધ પ્રદર્શનો
જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધ અનેક મોટા વિરોધ પ્રદર્શનો ચાલી રહ્યા છે. 2 ઑક્ટોબરે CJPએ તેમના રાજીનામાની માંગ સાથે મુંબઈના શિવાજી પાર્કમાં વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું. નસીરુદ્દીન શાહ, વિશાલ ભારદ્વાજ જેવા સેલિબ્રિટી સહિત હજારો લોકો જોડાયા. દીપકેએ કહ્યું કે રાજીનામું ન થાય તો 10 ઑક્ટોબરે સમગ્ર દેશમાંથી લોકો દિલ્હી પહોંચશે.
દિલ્હીના જંતર-મંતર પર 'સિટિઝન્સ માર્ચ' કાઢવામાં આવી. તેમાં SFI, AISA જેવા વિદ્યાર્થી સંગઠનો, AAPના નેતાઓ અને યોગેન્દ્ર યાદવ, પ્રશાંત ભૂષણ જેવા કાર્યકર્તાઓ સામેલ થયા.
વિપક્ષી ગઠબંધન INDIA બ્લોક દ્વારા 2થી 8 ઑક્ટોબર સુધી દરેક જિલ્લાના મેજિસ્ટ્રેટ ઓફિસ સામે 'સેવ ડેમોક્રેસી માર્ચ' કાઢવામાં આવી રહી છે. 6 ઑક્ટોબરે વિપક્ષી પાર્ટીઓના સાંસદો ચૂંટણી પંચની ઓફિસ સુધી માર્ચ કાઢશે.
મુખ્ય આરોપ શું છે?
23 સપ્ટેમ્બરે 'ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ'માં પ્રકાશિત અહેવાલ અનુસાર, ચૂંટણી પંચના બે આયુક્તો ડૉ. સુખબીર સિંહ સંધુ અને ડૉ. વિવેક જોશીએ SIRને લઈને છેલ્લા 10 મહિનામાં ઓછામાં ઓછા 14 વખત લેખિત વાંધો નોંધાવ્યો હતો. તેમાંથી 2 વખત કેબિનેટ સેક્રેટરી ટીવી સોમનાથનને પત્ર લખવામાં આવ્યો હતો.
મુખ્ય આરોપોમાં ફોર્મ-6માં ગેરકાયદેસર ફેરફારનો સમાવેશ થાય છે. નવા મતદાતા નોંધણી ફોર્મમાં કાયદાકીય નિયમોમાં સુધારો કર્યા વગર SIR સંબંધિત પ્રશ્ન ઉમેરવામાં આવ્યો. આ ઉપરાંત અન્ય આરોપો પણ લગાવવામાં આવ્યા છે, જેની તપાસ માંગવામાં આવી રહી છે.
હાલમાં જ્ઞાનેશ કુમારે પદ છોડવું પડશે કે નહીં, તે અંગે કોઈ અંતિમ નિર્ણય થયો નથી. સુપ્રીમ કોર્ટની સુનાવણી અને કેરળ તપાસના આધારે આગળની સ્થિતિ નક્કી થશે.