ગુજરાતી ભોજનમાં જ્યારે પણ નાસ્તાની વાત આવે ત્યારે ઢોકળા, ખાંડવી અને ઊંધિયાનું નામ સૌથી પહેલા આવે છે. પરંતુ ગુજરાતની પરંપરાગત વાનગીઓની યાદી ત્યાં પૂરી થતી નથી. એક એવી વાનગી છે 'ખાટો લોટ', જે દહીં, મગની દાળ અને ચોખામાંથી બનાવવામાં આવે છે. ખીચું જેવો દેખાતો આ નાસ્તો ડુંગળી અને લસણ વગર તૈયાર કરી શકાય છે, એટલે સાત્વિક આહાર લેનારાઓ માટે તે ઉત્તમ વિકલ્પ છે. ખાસ કરીને ચોમાસાની ઋતુમાં આ વાનગી ખાવાની મજા અલગ જ આવે છે.
સામગ્રી:
- 1/4 કપ આખા લીલા મગ
- 1/4 કપ પીળી મગની દાળ
- 1/4 કપ ચોખા
- 1/2 કપ દહીં
- 1 મોટો ચમચો સફેદ તલ
- 1 ચમચી રાઈ
- 2 કઢી પત્તા (મીઠો લીમડો)
- 2-3 સૂકા લાલ મરચાં
- 2 ગ્લાસ પાણી
- 1 ચમચી જીરું
- 2 ચમચી મગફળીનું તેલ
- 1 ઈંચ આદુ (વૈકલ્પિક)
- 2-3 લીલા મરચાં
- 1/2 ચમચી મેથી દાણા
- 1/2 ચમચી હળદર
- 2 મોટા ચમચા ઝીણી સમારેલી લીલી કોથમીર
- સ્વાદાનુસાર મીઠું
બનાવવાની રીત:
સૌપ્રથમ આખા લીલા મગ, પીળી મગની દાળ અને ચોખાને સાફ કરીને પાણીથી ધોઈ લો. ત્યારબાદ એક પેનમાં આ દાળ-ચોખાને તેલ વગર શેકી લો, જ્યાં સુધી તેનું પાણી સંપૂર્ણ સુકાઈ ન જાય. શેક્યા બાદ તેને ઠંડુ થવા દો અને પછી મિક્સરમાં અધકચરું (દરદરું) પીસી લો.
એક વાસણમાં દહીં અને બે ગ્લાસ પાણી નાખીને સારી રીતે વલોવો, જેથી પાતળી છાશ તૈયાર થઈ જાય. લીલા મરચાં અને આદુને મિક્સરમાં પીસીને પેસ્ટ બનાવી લો. જો આદુ નાખવું ન હોય તો માત્ર લીલા મરચાંને ઝીણા સમારીને પણ ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે.
હવે કડાઈમાં મગફળીનું તેલ ગરમ કરો અને તેમાં રાઈ, જીરું, મેથીના દાણા, સૂકા લાલ મરચાં અને કઢી પત્તા નાખીને વઘાર કરો. આ વઘારમાં લીલા મરચાં-આદુની પેસ્ટ ઉમેરીને ચમચાથી સતત હલાવતા રહો. પછી તેમાં હળદર અને સફેદ તલ ઉમેરી દો.
વઘાર તૈયાર થાય એટલે તેમાં શેકેલા દાળ-ચોખાનું મિશ્રણ નાખીને બે મિનિટ સુધી શેકો. ત્યારબાદ તેમાં તૈયાર કરેલી છાશ ઉમેરો. ધ્યાન રાખો કે મિશ્રણમાં ગાંઠા ન પડે તે માટે તેને સતત હલાવતા રહેવું જરૂરી છે.
હવે આંચ મધ્યમ કરીને મિશ્રણને ઘટ્ટ થાય ત્યાં સુધી પાકવા દો. છેલ્લે સ્વાદાનુસાર મીઠું ઉમેરો અને ઉપર લીલી કોથમીર છાંટીને ગરમા-ગરમ સર્વ કરો.