ગત 2 જાન્યુઆરી, 2025ના રોજ દિલ્હીમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ગાયક દિલજીત દોસાંજ વચ્ચેની મુલાકાત દરમિયાન ‘એક પેડ મા કે નામ’ અભિયાનની ચર્ચા થઈ હતી. વડાપ્રધાને કહ્યું હતું કે માતાના ફોટા સાથે વૃક્ષ વાવીને તેમને શ્રદ્ધાંજલિ આપી શકાય છે. પરંતુ ગુજરાતમાં આ અભિયાન હેઠળ વૃક્ષારોપણના આંકડા અને જમીની વાસ્તવિકતા વચ્ચે મોટો તફાવત જોવા મળ્યો છે.
ગુજરાતના અધિકારીઓના દાવા મુજબ છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં રાજ્યમાં 35 કરોડથી વધુ વૃક્ષો વાવવામાં આવ્યા છે. કેન્દ્ર સરકારના ડેટા અનુસાર 5 જૂન 2024થી 4 જૂન 2025 સુધીમાં 17 કરોડથી વધુ વૃક્ષો વાવવામાં આવ્યા. 2025માં 10.35 કરોડના ટાર્ગેટ સામે 10.96 કરોડ વૃક્ષો વાવવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. જો આ દાવા સાચા હોય તો ગુજરાતના ટ્રી કવરમાં 26.89 ટકાનો વધારો થવો જોઈએ, કારણ કે 2023ના વન વિભાગના રિપોર્ટ મુજબ ગુજરાતમાં વન સિવાયના વિસ્તારમાં પ્રતિ ચોરસ કિલોમીટર 6,632.29 વૃક્ષો છે.
દિવ્ય ભાસ્કરે આ દાવાઓની સત્યતા ચકાસવા માટે અમદાવાદના ભાડજ, ગોધાવી-ગોતા કેનાલ, રિંગ રોડ-સરખેજ સહિત પાંચ સ્થળોની મુલાકાત લીધી, જ્યાં ગિનિસ વર્લ્ડ રેકોર્ડ બનાવવામાં આવ્યો હતો.
ભાડજ, અમદાવાદ ખાતે 12 જુલાઈ, 2026ના રોજ મિયાવાકી પદ્ધતિથી 97 હજાર ચોરસ મીટરમાં એક કલાકમાં 3.61 લાખ વૃક્ષો વાવવામાં આવ્યા હતા, જેના માટે અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનને ગિનિસ વર્લ્ડ રેકોર્ડ મળ્યો હતો. પરંતુ બે મહિના પછીની મુલાકાતમાં આ સ્થળે છોડને નિયમિત પાણી આપવામાં આવતું ન હોવાનું, કોઈ કાયમી કર્મચારી ન હોવાનું અને વાડ ન હોવાના કારણે પશુઓ સહેલાઈથી ઘૂસી જતા હોવાનું જોવા મળ્યું. ટ્રી-ગાર્ડ ન મૂકવાના કારણે મોટી સંખ્યામાં છોડ સૂકાઈ ગયા હતા, જેમાંથી કેટલાકને તાજેતરના વરસાદથી નવજીવન મળ્યું હોઈ શકે.
ગોધાવી-ગોતા કેનાલ, અમદાવાદ ખાતે ‘મિશન ફાઈવ મિલિયન ટ્રી’ અને ‘એક પેડ મા કે નામ’ હેઠળ 12 જુલાઈના રોજ મોટાપાયે વૃક્ષારોપણ કરવામાં આવ્યું હતું. તે દિવસે અમદાવાદમાં 50 લાખથી વધુ અને સમગ્ર રાજ્યમાં 1.25 કરોડથી વધુ વૃક્ષો વાવવામાં આવ્યા હતા. મુખ્યમંત્રી સહિતના મહાનુભાવોએ પણ ભાગ લીધો હતો. પરંતુ ગોતા કેનાલના કેટલાક ભાગો સિવાય ક્યાંય ટ્રી-ગાર્ડ જોવા મળ્યા નથી. ઘણા છોડ પ્લાસ્ટિકની કાળી થેલીમાંથી બહાર કાઢ્યા વિના ઢગલા કરી દેવામાં આવ્યા હતા, જાણે કાર્યક્રમ પૂરો થતાં જ કામ પણ પૂરું થઈ ગયું હોય.
રિંગ રોડ, સરખેજ, અમદાવાદ ખાતેના પ્લોટમાં વૃક્ષારોપણ કરવામાં આવ્યું છે, પરંતુ તેના બંને દરવાજા કાયમ ખુલ્લા રહે છે. દરવાજા પર મ્યુનિસિપલ કમિશનરની સૂચનાનું બોર્ડ મારેલું છે કે ‘ટીપી 204, એફપી 893નો પ્લોટ એ.એમ.સી.’
આ તપાસ દર્શાવે છે કે વૃક્ષારોપણના આંકડા ભલે કરોડોમાં હોય, પરંતુ તેની સંભાળ અને દેખરેખની વ્યવસ્થા નબળી છે. જો રોપાઓ ટકે તો જ પર્યાવરણને લાભ થાય, નહીં તો આંકડા કાગળ પર જ સીમિત રહે.