ગુજરાતમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં બાળકોના નામે શેરબજારમાં રોકાણ કરવાનું વિશેષ ચલણ વધ્યું છે. કોરોના કાળ પછી દેશભરમાં રોકાણનો ઉછાળો આવ્યો છે, જેના કારણે ગુજરાતમાં પણ સગીરોના નામે ખોલાતા 'માઈનોર ડિમેટ એકાઉન્ટ'ની સંખ્યા ઝડપથી વધી છે. નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ (NSE)ના આંકડા મુજબ, ગુજરાતમાં નોંધાયેલા કુલ 1.10 કરોડ રોકાણકારોમાંથી 1% થી વધુ એટલે કે આશરે 1 લાખ ખાતાં સગીર વયના બાળકોના નામે છે. અમદાવાદ, સુરત, રાજકોટ અને વડોદરા જેવા મુખ્ય શહેરોમાં આ ટ્રેન્ડ સૌથી વધુ જોવા મળે છે.
પહેલાં વાલીઓ બાળકોના ભવિષ્ય માટે સોનું, ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ કે સરકારી બચત યોજનાઓમાં રોકાણ કરતા હતા. હવે ઘણા વાલીઓ શેરબજાર તરફ વળ્યા છે. તેઓ બાળકના ઉચ્ચ શિક્ષણ, કારકિર્દી, લગ્ન અને લાંબા ગાળાના આર્થિક આયોજન માટે શેર કે મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં રોકાણ કરે છે. કેટલાક વાલીઓ તો IPOમાં એલોટમેન્ટ મળવાની શક્યતા વધારવા માટે પણ બાળકોના નામે ખાતાં ખોલાવે છે.
સેબી (SEBI)ના નિયમો મુજબ સગીરના નામે ડિમેટ ખાતું ખોલાવી શકાય છે. બાળક 18 વર્ષનું ન થાય ત્યાં સુધી આ ખાતાનું સંચાલન માતા-પિતા કે કાયદેસરના વાલી દ્વારા કરવામાં આવે છે. જ્યારે બાળક 18 વર્ષનું થાય ત્યારે આ ખાતું આપોઆપ બંધ થઈ જાય છે. તેને ચાલુ રાખવા માટે 'મેજર ડિમેટ એકાઉન્ટ'માં રૂપાંતરિત કરવું પડે છે, જેમાં બાળકની સ્વતંત્ર KYC પ્રક્રિયા અને નવા બેંક ખાતાની વિગતો આપવી પડે છે.
ટેક્સેશન અંગે વાલીઓએ ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે. સગીરના નામે થતા રોકાણમાંથી મળતી મૂડી વૃદ્ધિ (Capital Gains) કે ડિવિડન્ડની આવક વાલીની આવક સાથે જ ઉમેરાય છે. બાળક 18 વર્ષનું ન થાય ત્યાં સુધી ટેક્સની જવાબદારી વાલીની રહે છે.
દેશભરમાં ડિમેટ ખાતાંની સંખ્યામાં કોરોના પછી મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. સેબીના આંકડા પ્રમાણે, માર્ચ 2019માં દેશમાં અનન્ય વ્યક્તિગત ડિમેટ ખાતાધારકોની સંખ્યા 2.82 કરોડ હતી, જે માર્ચ 2024 સુધીમાં વધીને 8.96 કરોડ થઈ ગઈ, એટલે કે આશરે 217%નો વધારો. હાલ ભારતમાં કુલ ડિમેટ ખાતાં 16 કરોડથી વધુ થઈ ગયાં છે. સગીરોના ખાતાંનો વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર પણ બે અંકમાં છે.