ગુજરાતમાં આ વખતે મેડિકલ કોલેજોમાં એડમિશનની પ્રક્રિયા ધીમી પડી છે. MBBS અને ડેન્ટલ કોર્સમાં બે રાઉન્ડ પૂરા થયા પછી પણ મોટી સંખ્યામાં સીટો ખાલી પડી છે. 30 સપ્ટેમ્બર સુધીમાં તમામ મેડિકલ કોલેજોમાં એડમિશન પૂરું કરવાનું છે, તેથી એડમિશન કમિટી પર દબાણ છે.
અંડરગ્રેજ્યુએટ મેડિકલ અને ડેન્ટલ કોર્સમાં બે રાઉન્ડ પૂરા થઈ ગયા છે અને ઓનલાઈન ચોઈસ ફિલિંગ ચાલી રહ્યું છે. બીજા રાઉન્ડ બાદ વિદ્યાર્થીઓને ફી ભરીને એડમિશન લેવા માટે 19 સપ્ટેમ્બર સુધીની સમયમર્યાદા આપવામાં આવી હતી, પણ ઘણા વિદ્યાર્થીઓએ એડમિશન લીધું નથી. હાલ MBBS અને ડેન્ટલમાં જ એડમિશન ચાલે છે; આયુર્વેદ અને હોમિયોપેથીની પ્રક્રિયા હજુ બાકી છે.
બે રાઉન્ડ પછી MBBSમાં 442 અને ડેન્ટલમાં 272 સીટ ખાલી છે. બંને મળીને 714 સીટ થાય છે. ગાંધીનગરમાં પ્રોફેશનલ અંડરગ્રેજ્યુએટ મેડિકલ એજ્યુકેશનલ કોર્સની એડમિશન કમિટિના અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે જેમણે એડમિશન કન્ફર્મ કર્યું નથી, તેમની અંદાજે 70 લાખ રૂપિયાની ડિપોઝિટ જપ્ત થઈ શકે છે.
ડિપોઝિટની ગણતરી સરળ છે. એડમિશન પ્રક્રિયામાં દરેક વિદ્યાર્થીએ 10,000 રૂપિયા ડિપોઝિટ ભરવી પડે છે, ઉપર 2,000 રૂપિયા એડમિશન ફી. એડમિશન ફી પાછી મળતી નથી, પણ વિદ્યાર્થી એડમિશન લે તો 10,000 રૂપિયાની ડિપોઝિટ પાછી મળે છે. MBBS અને ડેન્ટલ મળીને 714 વિદ્યાર્થીઓએ એડમિશન ન લીધું, એટલે 71 લાખ 40 હજાર રૂપિયા વિદ્યાર્થીઓના ગયા ગણાય. આ રકમ એડમિશન કમિટિ જપ્ત કરી શકે છે.
પહેલા રાઉન્ડમાં કુલ 27,168 વિદ્યાર્થીઓએ ચોઈસ ફિલિંગ કર્યું હતું. તેમાંથી 21,338 વિદ્યાર્થીઓને બેઠકો ફાળવાઈ હતી. પણ જેમને એલોટમેન્ટ મળ્યું તેમાં અડધાથી ઓછા, એટલે કે માત્ર 10,072 વિદ્યાર્થીઓએ ફી ભરીને સંસ્થાઓમાં હાજર થઈને એડમિશન મેળવ્યું હતું.
વિદ્યાર્થીઓએ એડમિશન કેમ ન લીધું? સિનિયર ફિઝીશિયન અને મેડિકલ એજ્યુકેટર ડૉ. ઉમેશ ગુર્જરના જણાવ્યા મુજબ, જે કોલેજોની ફી 10 લાખથી ઓછી છે ત્યાં સીટો ભરાઈ ગઈ છે. મોટાભાગની સેલ્ફ ફાયનાન્સ કોલેજોમાં ફી 18 લાખ કે તેથી વધુ છે, તેથી ત્યાં સીટો ભરાઈ નથી. તેમણે બે કારણો ગણાવ્યાં: જેમને સારા માર્ક્સ મળે છે તેમની પાસે પૈસા નથી, અને જેમની પાસે પૈસા છે તેમને સારા માર્ક્સ આવતા નથી.
ગુજરાતમાં ભાજપની સરકારને ત્રણ દાયકા થયા છે, તો પણ સરકારી ક્વૉટામાં સીટો વધતી નથી. સરકારે GMERS (ગુજરાત મેડિકલ એજ્યુકેશન એન્ડ રિસર્ચ સોસાયટી)ના નામે પોતાની સેલ્ફ ફાયનાન્સ મોડલની કોલેજો શરૂ કરી છે અને તેની ફી પણ સેલ્ફ ફાયનાન્સની નજીક છે. રાજ્યમાં GMERSની 13 મેડિકલ કોલેજો છે — અમદાવાદ, વડોદરા, ગાંધીનગર, પાટણનું ધારપુર, વલસાડ, હિંમતનગરનું હડિયોલ, જૂનાગઢ, મહેસાણાનું વડનગર, મોરબી, ગોધરા, પોરબંદર, નવસારી અને રાજપીપળા.
GMERSનો વિચાર નરેન્દ્ર મોદી ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી હતા ત્યારે આવ્યો હતો. સરકારે જોયું કે સરકારી મેડિકલ કોલેજોમાં ફી એટલી ઓછી છે કે સરકારને આવક થતી નથી. એટલે સરકારી અને સેલ્ફ ફાયનાન્સ વચ્ચેનો રસ્તો GMERSના રૂપમાં શોધાયો. આ મોડલ સેલ્ફ ફાયનાન્સની નજીક ચાલે છે, પણ તેમાં ડીન, અધિકારી કે CEO નથી; સીધું આરોગ્ય મંત્રાલય દેખરેખ રાખે છે. GMERS ગુજરાત સરકાર માટે આવકનો સ્રોત ગણાય છે. હાલ સેલ્ફ ફાયનાન્સ કોલેજોમાં વિદ્યાર્થીઓને ખેંચવાની હોડ લાગી છે.
સીટોનું ગણિત સમજવું જરૂરી છે. ભારતની તમામ સરકારી કોલેજોમાં દેશના કોઈપણ રાજ્યના વિદ્યાર્થીને એડમિશન મળી શકે છે; તેને ઓલ ઈન્ડિયા ક્વૉટા કહેવાય. તેમાં એડમિશન રેશિયો 15% છે, એટલે ઓલ ઈન્ડિયા સરકારી સીટ 22,000 છે. ઓલ ઈન્ડિયા ક્વૉટામાં સરકારી કોલેજોમાં એડમિશન ન મળે તો ગુજરાતમાં પ્રયત્ન કરવાનો. ગુજરાતમાં MBBSમાં એડમિશન માટે કુલ 7,500 સીટ છે.