એક સમયે ડાયાબિટીસને મોટી ઉંમરની બીમારી માનવામાં આવતી હતી. પણ હવે બદલાતી જીવનશૈલીને કારણે આ માન્યતા બદલાઈ રહી છે. ગુજરાતમાં 10થી 16 વર્ષના બાળકો-કિશોરોમાં ડાયાબિટીસનું પ્રમાણ 2.9 ટકા નોંધાયું છે, જ્યારે દેશનું સરેરાશ પ્રમાણ 0.6 ટકા છે. ગુજરાતમાં બાળકોમાં ડાયાબિટીસના વધતા પ્રમાણને ધ્યાનમાં રાખીને શાળાઓમાં 'સુગર બોર્ડ' ફરજિયાત કરવાનો આદેશ અપાયો છે.
રાષ્ટ્રીય બાળ અધિકાર સંરક્ષણ આયોગના અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે 10 વર્ષની વયના બાળકો દૈનિક કેલરીના સેવનમાં સરેરાશ 13 ટકા અને 11થી 18 વર્ષના કિશોરો 15 ટકા જેટલી અતિશય ખાંડનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે, જ્યારે તે પાંચ ટકા જ હોવી જોઈએ. કેન્દ્ર સરકારના 'ચિલ્ડ્રન ઇન ઇન્ડિયા- 2025' અહેવાલ મુજબ, 5થી 8 વર્ષની વયના ગુજરાતના 20.8 ટકા બાળકો અને 10થી 16 વર્ષની વયના 20.9 ટકા બાળકો લોહીમાં શર્કરાનું પ્રમાણ સામાન્ય કરતાં વધારે હોય તેવી પ્રી-ડાયાબિટીક સ્થિતિમાં હોવાનું નોંધાયું છે.
આ સ્થિતિ માત્ર શર્કરા પૂરતી મર્યાદિત નથી. અહેવાલ મુજબ 10થી 16 વર્ષની વયના 6.4 ટકા બાળકોમાં લોહીમાં દબાણ ઊંચું નોંધાયું હતું, જ્યારે રાષ્ટ્રીય પ્રમાણ 4.9 ટકા હતું. આ જ વયજૂથમાં 4.4 ટકા બાળકોમાં કુલ કોલેસ્ટેરોલનું પ્રમાણ ઊંચું અને આશરે 6 ટકા બાળકોમાં હાનિકારક કોલેસ્ટેરોલનું પ્રમાણ વધારે જોવા મળ્યું હતું. બાળપણમાં જ આવા જોખમી પરિબળો દેખાવા લાગે તો ભવિષ્યમાં હૃદય અને રક્તવાહિની સંબંધિત બીમારીઓનું જોખમ વધી શકે છે.
શાળાઓમાં પ્રસ્તાવિત 'સુગર બોર્ડ'માં શું હોઈ શકે?
- ખોરાકની સમજણ: કયા ખોરાકમાં કેટલી છુપી ખાંડ છે તેની માહિતી.
- રમતનો સમય: દરરોજ શારીરિક પ્રવૃત્તિ માટે પ્રોત્સાહન.
- વજન-ઊંચાઈની નોંધ: બાળકના વિકાસમાં અસામાન્ય ફેરફારની વહેલી ઓળખ.
- જાગૃતિ સંદેશ: વધુ પડતા મીઠાં પીણાં, પેકેટ ખોરાક અને લાંબા સમય સુધી બેસી રહેવાના નુકસાન અંગે માહિતી.
- લક્ષણોની ઓળખ: વારંવાર પેશાબ, વધારે તરસ, વજન ઘટવું જેવા સંકેતો અંગે બાળકો અને શિક્ષકોને સમજણ.
અગાઉ અમદાવાદના શાળાકીય બાળકો પર થયેલા અભ્યાસોમાં પણ વધુ વજન અને સ્થૂળતા સાથે ઓછી શારીરિક પ્રવૃત્તિ, વધુ પડદા સામેનો સમય અને બિનપૌષ્ટિક ખોરાક વચ્ચે સંબંધ જોવા મળ્યો હતો. ગુજરાતમાં દર પાંચમાંથી આશરે એક બાળક ભવિષ્યમાં ડાયાબિટીસના જોખમ તરફ ધકેલાઈ શકે તેવી ચેતવણી આ અભ્યાસોમાં આપવામાં આવી હતી.