નવી દિલ્હી: UPI દ્વારા ચુકવણી સ્વીકારતા નાના વેપારીઓ માટે એક મહત્વપૂર્ણ સમાચાર છે. મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) પર લાગતા GSTને લીધે નાના વેપારીઓ પર પડતો વધારાનો ખર્ચ ઘટાડવા અંગે GST કાઉન્સિલની આગામી બેઠકમાં ચર્ચા થવાની સંભાવના છે. 7 ઓક્ટોબરે યોજાનારી આ બેઠકમાં ખાસ કરીને GST હેઠળ નોંધાયેલા ન હોય તેવા નાના વ્યવસાયોને રાહત આપવા માટે કયા વિકલ્પો અપનાવી શકાય તે અંગે વિચારણા થઈ શકે છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, બેઠકમાં મોટા UPI વ્યવહારો પર લાગતા MDR પર GST રાહત આપવાના વિકલ્પો પર ચર્ચા થઈ શકે છે. તેનો મુખ્ય હેતુ નાના વેપારીઓ પર વધતા કરબોજને ઘટાડવાનો છે.
નાના વેપારીઓ માટે મુશ્કેલી શું છે?
GST નિયમો અનુસાર, માલનું વાર્ષિક ટર્નઓવર ₹40 લાખથી ઓછું હોય અથવા સેવાઓનું વાર્ષિક ટર્નઓવર ₹20 લાખથી ઓછું હોય તેવા ઘણા નાના વ્યવસાયોને સામાન્ય રીતે GST રજિસ્ટ્રેશનમાંથી મુક્તિ મળે છે. આવા વેપારીઓ GST હેઠળ નોંધાયેલા ન હોવાથી તેઓ ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ (ITC)નો લાભ લઈ શકતા નથી.
આ સ્થિતિમાં જો UPI વ્યવહારો પર વસૂલવામાં આવતા MDR પર 18 ટકા GST લાગુ થાય, તો નોંધણી વગરના વેપારીઓ માટે આ GST સીધો ખર્ચ બની જાય છે. એટલે કે, તેઓ ચૂકવેલા GSTને ITC મારફતે પાછો મેળવી શકતા નથી.
15 ઓક્ટોબરથી બદલાશે MDRનું માળખું
15 ઓક્ટોબરથી ₹2,000થી વધુના કેટલાક વ્યક્તિથી વેપારી (P2M) UPI વ્યવહારો પર 0.4 ટકા MDR લાગુ થવાનો પ્રસ્તાવ છે. આ MDR પર 18 ટકા GST પણ લાગશે.
MDRનો ખર્ચ સામાન્ય રીતે વેપારી ઉઠાવે છે અને બેંક વ્યવહારનું સેટલમેન્ટ કરતી વખતે આ રકમ કાપી લે છે. પરિણામે, ખાસ કરીને ઓછા માર્જિન પર કામ કરતા નાના વેપારીઓ માટે MDR અને તેના પરનો GST વધારાનો ખર્ચ બની શકે છે.
ગયા અઠવાડિયે એક વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીએ Moneycontrolને જણાવ્યું હતું કે GST હેઠળ નોંધાયેલા વેપારીઓ ચોક્કસ શરતો પૂરી કરતા હોય તો MDR પર ચૂકવવામાં આવેલા GSTનો ITC મારફતે દાવો કરી શકે છે. જોકે, ઘણા નાના વેપારીઓ GST હેઠળ નોંધાયેલા ન હોવાથી તેઓ આ લાભ મેળવી શકતા નથી.
GST કાઉન્સિલ કેમ વિચાર કરી શકે છે રાહત અંગે?
કર નિષ્ણાતોના મતે UPI MDR પર લાગતા GSTની અસર દરેક વેપારી પર એકસરખી નહીં હોય. GST-રજિસ્ટર્ડ વેપારીઓ માટે MDR પર ચૂકવાયેલો 18 ટકા GST સામાન્ય રીતે ITC તરીકે ઉપલબ્ધ થઈ શકે છે, જો અન્ય જરૂરી શરતો પૂરી થતી હોય. તેથી આવા વેપારીઓ માટે આ રકમ અંતિમ ખર્ચ ન બને.
બીજી તરફ, GST હેઠળ નોંધાયેલા ન હોય તેવા વેપારીઓ ITCનો દાવો કરી શકતા નથી. પરિણામે MDR પર ચૂકવવામાં આવતો GST તેમના માટે સીધો ખર્ચ બની જાય છે. આ તફાવતને ધ્યાનમાં રાખીને GST કાઉન્સિલ નાના વેપારીઓ માટે કોઈ સરળ વ્યવસ્થા અંગે ચર્ચા કરી શકે છે.
AKM ગ્લોબલના પરોક્ષ કર વિભાગના વડા ઇકેશ નાગપાલના જણાવ્યા અનુસાર, કોઈ વેપારીને GST રજિસ્ટ્રેશનની જરૂર ન હોય છતાં તે MDR વ્યવસ્થાના દાયરામાં આવી શકે છે અને તેના MDR પર GST લાગુ થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં GSTની રકમ વસૂલવાની અથવા તેનો ITC મેળવવાની વ્યવસ્થા વેપારી માટે મુશ્કેલ બની શકે છે.
નાગપાલના મતે આવી સ્થિતિમાં સરળ અને વ્યવહારુ ઇન્વોઇસિંગ સિસ્ટમ જરૂરી રહેશે. જો વેપારીને MDR પર ચૂકવવામાં આવેલા GSTનું યોગ્ય ઇન્વોઇસ ન મળે, તો તે ITCનો લાભ ગુમાવી શકે છે.
GST કઈ રકમ પર લાગશે? તે પણ મહત્વનો મુદ્દો
કર નિષ્ણાતોના મતે GST કાઉન્સિલે માત્ર રાહત અંગે જ નહીં, પરંતુ GSTની ગણતરી કઈ રકમ પર કરવામાં આવશે તે અંગે પણ સ્પષ્ટતા કરવી જરૂરી છે. રસ્તોગી ચેમ્બર્સના સ્થાપક અભિષેક એ. રસ્તોગીના જણાવ્યા અનુસાર, કાઉન્સિલ સ્પષ્ટ કરી શકે છે કે GST માત્ર વાસ્તવમાં વસૂલ કરવામાં આવેલા MDR પર લાગશે કે પછી નિર્ધારિત ફ્લેટ MDR માળખાને આધારે તેની ગણતરી કરવામાં આવશે.
₹2,000થી વધુના કેટલાક UPI વ્યવહારોમાં, જેમ કે રેલવે, કૃષિ અને શિક્ષણ સંબંધિત વ્યવહારોમાં, 0.4 ટકા MDRના બદલે ₹5નો ફ્લેટ MDR લાગુ થવાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં GSTની ગણતરી કઈ રકમ પર થશે તે અંગે સ્પષ્ટ નિયમો મહત્વના બની શકે છે.
ટેક્સપાત્ર સપ્લાય અને GSTની જવાબદારી અંગે સ્પષ્ટતા જરૂરી
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે GST કાઉન્સિલે એ પણ સ્પષ્ટ કરવું જરૂરી છે કે ટેક્સપાત્ર સપ્લાય કોને ગણવામાં આવશે અને GST ચૂકવવાની જવાબદારી કોની રહેશે. સાથે જ GSTની ગણતરી ખરેખર વસૂલ કરવામાં આવેલા MDR પર જ થાય તે સુનિશ્ચિત કરવું પણ જરૂરી છે.