દેશમાં ગૂડ્ઝ એન્ડ સર્વિસિસ ટેક્સ (GST) લાગુ થયાના લગભગ નવ વર્ષ બાદ ટેક્સ સિસ્ટમમાં એક મોટો ફેરફાર થઈ શકે છે. કેન્દ્ર સરકાર GST અધિકારીઓને આપવામાં આવેલી સીધી ધરપકડ કરવાની સત્તા સમાપ્ત કરવા વિચારી રહી છે. આ પ્રસ્તાવ પર 7 ઓક્ટોબરે મળનારી GST કાઉન્સિલની બેઠકમાં ચર્ચા થઈ શકે છે.
જો આ પ્રસ્તાવને મંજૂરી મળશે, તો GST સંબંધિત મામલાઓમાં ટેક્સ અધિકારીઓ પાસે રહેલી સીધી ધરપકડની સત્તા ખતમ થઈ જશે. આ માટે GST કાયદામાં સંશોધન કરવું પડશે, જે સરકાર આગામી શિયાળુ સત્રમાં સંસદમાં રજૂ કરી શકે છે.
હાલમાં GST અધિકારીઓ પાસે શું અધિકારો છે?
વર્તમાન GST કાયદા મુજબ, ગંભીર ટેક્સ અપરાધોના કેસોમાં ધરપકડ કરવાની જોગવાઈ છે. ખાસ કરીને નકલી બિલ બનાવવા, ખોટી રીતે ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ (ITC) લેવી અને જાણી જોઈને ટેક્સ ચોરી કરવા જેવા મામલાઓમાં કાર્યવાહી થાય છે. CGST એક્ટની કલમ 69 હેઠળ કમિશનરને ધરપકડની મંજૂરી આપવાનો અધિકાર છે. આ માટે અધિકારી પાસે પૂરતા પુરાવા હોવા જરૂરી છે કે વ્યક્તિએ ગંભીર GST અપરાધ કર્યો છે. 2022માં સરકારે ધરપકડ અને જામીન અંગે માર્ગદર્શિકા પણ જાહેર કરી હતી, જેમાં સ્પષ્ટ કહેવાયું હતું કે માત્ર કાયદામાં સત્તા છે એટલે જ ધરપકડ ન કરવી જોઈએ, પરંતુ કેસની ગંભીરતા અને વ્યક્તિની ભૂમિકા ચકાસવી જરૂરી છે.
બદલાવ પાછળનું કારણ
આ સંભવિત ફેરફાર પાછળ સૌથી મોટું કારણ ટેક્સ અધિકારીઓના અધિકારોના દુરુપયોગની ફરિયાદો હોવાનું માનવામાં આવે છે. મીડિયા રિપોર્ટ્સ મુજબ, કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો વચ્ચે છેલ્લા આઠ-નવ મહિનાથી આ મુદ્દે મંથન ચાલી રહ્યું છે. ઉદ્યોગ જગત અને કંપનીઓએ GST તપાસ અને ધરપકડની સત્તા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી, ખાસ કરીને કંપનીના વરિષ્ઠ અધિકારીઓની ધરપકડ સામે સવાલો ઉઠ્યા હતા. સરકાર હવે એવી સિસ્ટમ ઈચ્છે છે કે ગંભીર છેતરપિંડી પર કડક કાર્યવાહી ચાલુ રહે, પરંતુ વેપારીઓને ડરના માહોલનો સામનો ન કરવો પડે.
સરકારી આંકડા મુજબ, 2021-22થી 2024-25 વચ્ચે GST અપરાધના 72,393 કેસ નોંધાયા છે, જેમાં કેન્દ્રીય GST અધિકારીઓએ 887 લોકોની ધરપકડ કરી છે. આ આંકડામાં રાજ્યના GST અધિકારીઓની ધરપકડ સામેલ નથી.
ફ્રોડ કરનારાઓ સામે કેવી રીતે થશે કાર્યવાહી?
પ્રસ્તાવિત ફેરફાર મુજબ, ગંભીર કૌભાંડો અને જાણી જોઈને આચરવામાં આવેલા ગુનાઓ પર કડક પગલાં ચાલુ રહેશે. ફરક માત્ર એટલો હશે કે GST અધિકારીઓ પોતે સીધી ધરપકડની સત્તાનો ઉપયોગ નહીં કરે. આવા મામલાઓમાં ફોજદારી કાયદા કે ભારતીય ન્યાય સંહિતા હેઠળ કાનૂની કાર્યવાહીનો રસ્તો અપનાવવામાં આવી શકે છે. હાલમાં આ માત્ર એક પ્રસ્તાવ છે અને 7 ઓક્ટોબરની GST કાઉન્સિલની બેઠક તેમજ સંસદીય પ્રક્રિયા બાદ જ આ અંગેનો આખરી નિર્ણય સ્પષ્ટ થશે.