નવી દિલ્હી: વૈજ્ઞાનિકોએ એક નવા અભ્યાસમાં ચેતવણી આપી છે કે 1979 પછી ગ્રીનલેન્ડ અને એન્ટાર્કટિકામાંથી લગભગ 12.5 ટ્રિલિયન ટન બરફ પીગળી ગયો છે. આ બરફનો જથ્થો એટલો મોટો છે કે તેનાથી આખા અમેરિકાને દોઢ મીટર જાડા બરફથી ઢાંકી શકાય.
આ અભ્યાસ 'સાયન્ટિફિક ડેટા' જર્નલમાં પ્રકાશિત થયો છે. તેના મુજબ, બરફ પીગળવાને કારણે સમુદ્રની સપાટી 3.1 સેન્ટીમીટર વધી છે. સંશોધકોના મતે સમુદ્રની સપાટીમાં એક સેન્ટીમીટરનો વધારો થાય ત્યારે દર વર્ષે ઓછામાં ઓછા 20 થી 30 લાખ લોકો પૂરની અસર હેઠળ આવે છે. આ રીતે તટીય વિસ્તારોમાં રહેતા લાખો લોકો માટે પૂરનું જોખમ વધ્યું છે.
સંશોધન મુજબ, બરફના ચાદરોમાં થયેલા કુલ નુકસાનના પાંચ થી છ ટકા ભાગ માટે સીધી રીતે ગરમ હવા જવાબદાર નથી, પરંતુ સમુદ્રનું ગરમ પાણી જવાબદાર છે. આ ગરમ પાણી બરફની ચાદરોને નીચેથી અને કિનારાઓથી કાપી રહ્યું છે, જેને કારણે તેઓ ઝડપથી પીગળી રહી છે.
અભ્યાસ દર્શાવે છે કે 1970, 1980 અને 1990ના દાયકાની શરૂઆત સુધી બરફની ચાદરો ઘણી હદે સ્થિર હતી. જોકે, 2000 અને ખાસ કરીને 2010ના દાયકામાં તેના પીગળવાની ગતિ ઘણી ઝડપી બની ગઈ. સંશોધકોએ ચેતવણી આપી છે કે આ બદલાવ આગામી દાયકાઓ સુધી ચાલુ રહી શકે છે, કારણ કે ગરમ થતા વાતાવરણ સામે બરફની ચાદરોની પ્રતિક્રિયા ધીમી હોય છે. પછી ભલે વૈશ્વિક તાપમાન છેવટે સ્થિર થઈ જાય, તેમ છતાં આ અસર લાંબા સમય સુધી રહેવાની શક્યતા છે.
વૈજ્ઞાનિકો ખાસ કરીને ઝડપથી પીગળતા ગ્લેશિયરોને લઈને ચિંતિત છે. ગ્રીનલેન્ડનું જેકબશેવન ગ્લેશિયર, જે દુનિયાના સૌથી ઝડપે પીગળતા ગ્લેશિયરોમાંનું એક છે, તે હવે દરરોજ લગભગ 50 મીટર જેટલું પીગળે છે. આવા ગ્લેશિયરો ઝડપથી સમુદ્રમાં બરફ છોડે છે, જેનાથી અસ્થિરતા અને 'ટિપિંગ પોઈન્ટ' (એવો નાજુક તબક્કો જ્યાંથી સ્થિતિ પહેલા જેવી સુધરી શકતી નથી) સર્જાય છે.
આ અભ્યાસ માટે સંશોધકોએ 45 સ્વતંત્ર સર્વેક્ષણો અને 27 ઉપગ્રહોના ડેટાનું સંયોજન કરીને બરફની ચાદરોમાં થયેલા ફેરફારોનો લાંબો રેકોર્ડ તૈયાર કર્યો છે. 2020 થી 2023 વચ્ચે બરફના નુકસાનમાં થોડો વિરામ જોવા મળ્યો હતો, જે મોટાભાગે હંગામી મોસમી સ્થિતિને કારણે હતો. જોકે, હિમવર્ષાથી એન્ટાર્કટિકાના કેટલાક નુકસાનની ભરપાઈ થાય છે, પણ સંશોધકોના મતે લાંબા ગાળાનો વલણ સ્પષ્ટ છે – વિશ્વભરના તટીય વિસ્તારો પરનું જોખમ સતત વધી રહ્યું છે.