ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન મહિલાઓને ઘણી તકલીફોનો સામનો કરવો પડે છે, ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં જ્યાં જાગૃતિના અભાવે અને આર્થિક બોજને કારણે તેમના જીવનું જોખમ વધી જાય છે. આ સમસ્યાઓને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો ગર્ભવતી મહિલાઓ માટે વિવિધ યોજનાઓ ચલાવે છે, જેનો હેતુ આર્થિક મદદ, મફત સારવાર, પોષણ અને સુરક્ષિત ડિલિવરી જેવી સુવિધાઓ પૂરી પાડવાનો છે.
આ યોજનાઓનો લાભ લેવા માટે યોગ્યતા અને નિયમો સમજવા જરૂરી છે. અહીં ગર્ભવતી મહિલાઓ માટે ચાલતી પાંચ મહત્વપૂર્ણ યોજનાઓની માહિતી આપવામાં આવી છે:
1. જનની સુરક્ષા યોજના (JSY): કેન્દ્ર સરકારની આ યોજના હોસ્પિટલમાં સુરક્ષિત ડિલિવરી કરાવવા માટે પ્રોત્સાહન આપે છે. પાત્ર ગર્ભવતી મહિલાઓને ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તાર મુજબ અલગ-અલગ આર્થિક સહાય આપવામાં આવે છે. વધુ માહિતી nhm.gov.in પર મળી શકે છે.
2. પ્રધાનમંત્રી માતૃ વંદના યોજના (PMMVY): આ યોજના હેઠળ પ્રથમ જીવિત બાળક માટે ગર્ભવતી મહિલાને ₹5,000ની સહાય બે હપ્તામાં આપવામાં આવે છે. જો બીજું બાળક દીકરી જન્મે, તો ₹6,000ની સહાય મળે છે. આ યોજના ગરીબ પરિવારોની મહિલાઓ માટે છે. સંપૂર્ણ માહિતી pmmvy.wcd.gov.in પર ઉપલબ્ધ છે.
3. જનની શિશુ સુરક્ષા કાર્યક્રમ (JSSK): કેન્દ્ર સરકારની આ યોજના સરકારી હોસ્પિટલોમાં ગર્ભવતી મહિલાઓ અને બીમાર નવજાત શિશુઓને સંપૂર્ણ મફત સારવાર આપે છે. તેમાં નોર્મલ ડિલિવરી, C-section, દવાઓ, તપાસ, બ્લડ ટ્રાન્સફ્યુઝન અને ટ્રાન્સપોર્ટ જેવી સેવાઓ સામેલ છે.
4. આયુષ્યમાન ભારત PM-JAY: આ હેલ્થ ઇન્શ્યોરન્સ સ્કીમ હેઠળ ગર્ભવતી મહિલાઓને ₹5 લાખ સુધીની મફત સારવાર મળે છે. તેમાં હાઈ-રિસ્ક પ્રેગ્નન્સી, ઈમરજન્સી હોસ્પિટલાઈઝેશન અને C-section જેવી સુવિધાઓનો સમાવેશ થાય છે. પાત્રતા અને હોસ્પિટલોની યાદી pmjay.gov.in પર મળી શકે છે.
5. લક્ષ્ય કાર્યક્રમ: માર્ચ 2018માં શરૂ કરાયેલી આ પહેલનો ઉદ્દેશ્ય લેબર રૂમ અને મેટરનિટી ઓપરેશન થિયેટરમાં સારસંભાળની ગુણવત્તા સુધારવાનો છે. આ કાર્યક્રમ દ્વારા પ્રસૂતિ દરમિયાનની જટિલતાઓને રોકીને માતૃ અને શિશુ મૃત્યુદરમાં ઘટાડો કરવાનો પ્રયાસ થાય છે, તેમજ મહિલાઓને સન્માનજનક અને ગુણવત્તાયુક્ત પ્રસૂતિ સંભાળ આપવામાં આવે છે.