સોનાના ભાવ આગામી સમયમાં કેટલા થશે, એ ચર્ચા વૈશ્વિક બજારથી લઈને ભારત સુધી ચાલી રહી છે. આ વચ્ચે ગોલ્ડમેન સેક્સના એક નવા રિપોર્ટે રોકાણકારોનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. રિપોર્ટમાં કહેવાયું છે કે, વ્યાજદરો વધવા છતાં સોનાની લાંબાગાળાની તેજી પૂરી થઈ નથી.
અમેરિકન સેન્ટ્રલ બેંક ફેડરલ રિઝર્વ (ફેડ)એ વ્યાજદરો વધાર્યા છે. સામાન્ય રીતે વ્યાજદરો વધે ત્યારે સોના પર દબાણ આવે છે. તેમ છતાં ગોલ્ડમેન સેક્સે સોના માટેનો પોતાનો મોટો ટાર્ગેટ બદલ્યો નથી. બેંકનું અનુમાન છે કે, 2027ના અંત સુધીમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાનો ભાવ 5,400 ડોલર પ્રતિ ટ્રોય આઉન્સ સુધી પહોંચી શકે છે. ટૂંકાગાળામાં સોનાની ઝડપ ધીમી પડી શકે છે, પણ લાંબાગાળાની તેજી હજુ બાકી હોવાનું બેંક માને છે.
હવે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનું 5,400 ડોલર સુધી પહોંચે તો ભારતમાં 24 કેરેટ સોનાનો ભાવ કેટલો થાય? જો ડોલરનો ભાવ 96 રૂપિયાની આસપાસ રહે અને ભારત તથા આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવ વચ્ચેનો હાલનો તફાવત યથાવત્ રહે, તો દેશમાં 24 કેરેટ સોનું લગભગ ₹1.94 લાખ પ્રતિ 10 ગ્રામ સુધી પહોંચી શકે છે.
રિપોર્ટ પ્રમાણે, સોનાની સૌથી મોટી તાકાત દુનિયાની સેન્ટ્રલ બેંકોની ખરીદી છે. ઘણા દેશોની સેન્ટ્રલ બેંકો પોતાનો બધો નાણાભંડાર ફક્ત અમેરિકન ડોલર કે અમેરિકન સરકારી બોન્ડમાં રાખવા નથી માંગતી. તેઓ પોતાના વિદેશી મુદ્રાભંડારને જુદી-જુદી એસેટ્સમાં વહેંચી રહ્યા છે, જેને ડાયવર્સિફિકેશન કહેવાય છે. આમાં સોનું મોટી પસંદ બનીને સામે આવ્યું છે. સેન્ટ્રલ બેંકો સતત સોનું ખરીદે ત્યારે બજારમાં માંગ ટકી રહે છે. એટલે જ ઊંચા વ્યાજદરો હોવા છતાં ગોલ્ડમેન સેક્સને સોનાની લાંબાગાળાની તેજી પર ભરોસો છે.
સોનું તેના રોકાણકારને વ્યાજ આપતું નથી. બીજી તરફ બેંક ડિપોઝિટ અને સરકારી બોન્ડ પર વ્યાજ મળે છે. ફેડ વ્યાજદરો વધારે ત્યારે અમેરિકી સરકારી બોન્ડની યીલ્ડ વધી શકે છે. કેટલાક રોકાણકારો સોનું વેચીને વ્યાજ આપતી એસેટ્સ તરફ જાય છે. ઊંચા વ્યાજદરોથી ડોલર પણ મજબૂત થઈ શકે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાનો ભાવ ડોલરમાં નક્કી થાય છે, એટલે મજબૂત ડોલર બીજા દેશોના ખરીદદારો માટે સોનું મોંઘું કરી દે છે. આનાથી સોનાની માંગ અને ભાવ પર થોડા સમય માટે દબાણ આવી શકે છે.
આ જ જોખમ ધ્યાનમાં રાખીને ગોલ્ડમેન સેક્સે નબળી સ્થિતિનું અનુમાન પણ આપ્યું છે. જો ફેડ આ વર્ષે વધુ ત્રણ વખત વ્યાજદર વધારે અને વ્યાજદરોની અંતિમ સપાટી અગાઉના અનુમાન કરતાં ઊંચી રહે, તો સોનું ઘટીને લગભગ 4,070 ડોલર પ્રતિ ટ્રોય આઉન્સ સુધી આવી શકે છે. બેંક માને છે કે, સેન્ટ્રલ બેંકોની ખરીદી આ ઘટાડા પછી સોનાને ટેકો આપશે. ગોલ્ડમેન સેક્સના જણાવ્યા અનુસાર, 2026ના અંત સુધીમાં સોનાનો ભાવ ફરીથી લગભગ 4,200 ડોલર પ્રતિ ટ્રોય આઉન્સ સુધી પહોંચી શકે છે.
હવે ગણતરી સમજીએ. એક ટ્રોય આઉન્સમાં લગભગ 31.1035 ગ્રામ સોનું હોય છે. જો સોનાનો ભાવ 5,400 ડોલર પ્રતિ ટ્રોય આઉન્સ અને એક ડોલરનો ભાવ 96 રૂપિયા માની લઈએ, તો 5,400 × ₹96 = ₹5,18,400 પ્રતિ ટ્રોય આઉન્સ થાય છે. તેને 10 ગ્રામના ભાવમાં ફેરવીએ તો, ₹5,18,400 ÷ 31.1035 × 10 = લગભગ ₹1,66,670 પ્રતિ 10 ગ્રામ થાય છે. આ ફક્ત આંતરરાષ્ટ્રીય સોનાના ભાવનું રૂપિયામાં સીધું રૂપાંતરણ છે. આમાં ભારતનો ઈમ્પોર્ટ ખર્ચ, ટેક્સ, GST, ડીલર પ્રીમિયમ અને સ્થાનિક બજારની અસર ઉમેરાય ત્યારે દેશમાં ભાવ આંકડાથી ઊંચો બેસે છે. એટલે જ ₹1.94 લાખ પ્રતિ 10 ગ્રામનો આંકડો સ્થાનિક બજારમાં સોનાની સંભવિત સપાટી તરીકે ચર્ચાય છે.
નોંધનીય છે કે, આ આંકડા ગોલ્ડમેન સેક્સના અનુમાન અને હાલના વિનિમય દર પર આધારિત ગણતરી છે. વ્યાજદર, ડોલરનો ભાવ, સેન્ટ્રલ બેંકોની ખરીદી અને વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ બદલાય તો આ અનુમાન પણ બદલાઈ શકે છે. રોકાણકારો માટે આ એક સંભવિત સંકેત છે, નિશ્ચિત ભવિષ્યવાણી નહીં.