શ્રાદ્ધ પક્ષ પૂરો થવાનો છે. નોરતાં, દસેરા, ધનતેરસ, દિવાળી જેવા તહેવારો નજીક આવી રહ્યા છે. દિવાળી નજીક આવે એટલે ખરીદીનું પહેલું નામ સોનું યાદ આવે. પણ છેલ્લા સાત મહિનાથી અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેના તણાવને કારણે સોના-ચાંદીના ભાવ ઉપર-નીચે થયા કરે છે. આ સ્થિતિમાં ગ્રાહકોના મનમાં મુંઝવણ છે કે તહેવારોમાં ખરીદી કરવી કે નહીં.
સવાલ 1: સોના-ચાંદીની અત્યારે શું સ્થિતિ છે?
2026નાં નવ મહિના પૂરા થયા છે. આ સમયગાળામાં સોના-ચાંદીના ભાવમાં ઘણી વધ-ઘટ થઈ. જાન્યુઆરીમાં ભાવ ઓલટાઈમ હાઈ પર હતા. ત્યારે 24 કેરેટ 10 ગ્રામ સોનું 1 લાખ 81 હજાર રૂપિયા સુધી પહોંચ્યું હતું, જ્યારે ચાંદી 1 કિલોના 4 લાખ રૂપિયા સુધી પહોંચી હતી. આ ઊંચા ભાવ જોઈને નિષ્ણાતો પણ ચકરાઈ ગયા હતા.
ત્યારબાદ જાન્યુઆરીથી અત્યાર સુધી ભાવમાં સતત વધ-ઘટ થતી રહી. ચાલુ વર્ષમાં સૌથી નીચો ભાવ જૂનમાં ગયો, જ્યારે 10 ગ્રામ સોનું 1 લાખ 40 હજાર અને ચાંદી 1 કિલોના 2 લાખ રૂપિયા આસપાસ આવી ગયાં હતાં. ત્યારબાદ ઈરાન-અમેરિકા યુદ્ધની ચિંતાને કારણે ભાવ ફરી ચઢવા લાગ્યા. 8 ઓક્ટોબર 2026ની સ્થિતિ પ્રમાણે 10 ગ્રામ સોનું 1 લાખ 50 હજાર રૂપિયા આસપાસ અને ચાંદી 1 કિલોના 2 લાખ 25 હજાર રૂપિયા આસપાસ ચાલી રહી છે.
સવાલ 2: સોનાના ભાવમાં વધ-ઘટ કેમ થાય છે?
આની પાછળ ચાર મુખ્ય કારણો જવાબદાર છે.
1. અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ: 28 ફેબ્રુઆરી 2026થી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ છે. આ સંઘર્ષમાં મિડલ ઈસ્ટના કેટલાક દેશો પણ સામેલ થઈ ગયા છે. તેની અસર અમેરિકન ડોલર પર પડી છે. વિશ્વ બજારમાં સોનાની ખરીદ-વેચાણ ડોલરમાં થાય છે, તેથી ડોલર અને સોનાનો સંબંધ વિપરીત છે. ડોલર મજબૂત થાય તો સોનું સસ્તું, અને ડોલર નબળો પડે તો સોનું મોંઘું બને. ઓગસ્ટ-સપ્ટેમ્બરમાં યુરો, યેન, પાઉન્ડ, કેનેડિયન ડોલર, સ્વીડિશ ક્રોના અને સ્વિસ ફ્રેન્ક સામે ડોલર નબળો પડ્યો, જેથી સોનાના ભાવ વધ્યા.
2. ક્રૂડ ઓઈલના વધતા ભાવ: દુનિયાનું અર્થતંત્ર ક્રૂડ ઓઈલ પર નભે છે. ક્રૂડ ઓઈલનો સૌથી મોટો સ્રોત મિડલ ઈસ્ટમાં છે, જ્યાં સંઘર્ષ ચાલી રહ્યો છે. રશિયામાં પણ યુક્રેન સાથે યુદ્ધ ચાલુ છે. આ અરાજકતાને કારણે ક્રૂડના ભાવ વધ્યા છે. વર્ષની શરૂઆતમાં ક્રૂડ 64 ડોલર પ્રતિ બેરલ હતું, જે વધીને 117 ડોલર થઈ ગયું છે. ભારત 85% ઓઈલ આયાત કરે છે, તેથી ડોલરમાં વધુ ચૂકવવું પડે છે અને વિદેશી મુદ્રા ભંડાર પર દબાણ આવે છે. ક્રૂડ મોંઘું થાય તો સોનું-ચાંદી પણ મોંઘાં થાય.
એક સમાચાર અનુસાર નવેમ્બરમાં અમેરિકામાં મિડ ટર્મ ચૂંટણી પહેલાં ટ્રમ્પ ઈરાન પર હુમલો કરવાની તૈયારીમાં છે અને પેન્ટાગોનને આદેશ પણ આપી દીધો છે. આવા સમાચારથી ક્રૂડના ભાવ વધી શકે છે. વધુમાં, ગલ્ફ ઓફ મેક્સિકોમાં સ્ટોર્મ આવ્યું છે, જે વીકએન્ડમાં હરિકેન બની શકે છે. જો એમ થશે તો ત્યાંની ક્રૂડ અને નેચરલ ગેસ રિફાઈનરીઝ અઠવાડિયાં માટે બંધ થઈ શકે છે, જેથી ઉત્પાદન ઘટશે અને ભાવ વધશે. આની અસર સોના-ચાંદી પર પણ પડશે.
3. અમેરિકામાં વ્યાજદર ઊંચા રહેવા: અમેરિકન સરકાર લોકો પાસેથી નાણાં ભેગા કરવા સરકારી બોન્ડ ઇશ્યૂ કરે છે, જેના પર વ્યાજ મળે છે. US બોન્ડ વિશ્વની સૌથી વધુ રોકાણ કરાયેલી સંપત્તિઓમાંની એક છે. જ્યારે બોન્ડ યિલ્ડ સોનાના વળતર કરતાં ઓછું હોય, ત્યારે રોકાણકારો બોન્ડમાંથી પૈસા કાઢી સોનામાં રોકાણ કરે છે. 19 ઓગસ્ટે અમેરિકન ટ્રેઝરી વિભાગે જાહેરાત કરી કે તે બજારમાંથી સરકારી બોન્ડ ડબલ સંખ્યામાં પાછા ખરીદશે, ત્યારે રોકાણકારો સોના તરફ વળ્યા અને ભાવમાં ઉછાળો આવ્યો. પરંતુ હાલ અમેરિકામાં વ્યાજદર ઘટ્યા નથી, તેથી સોનામાં રોકાણનો પ્રવાહ મર્યાદિત થયો છે અને ભાવ સ્થિર થયા છે.
આમ, તહેવારોની ઋતુમાં સોના-ચાંદીની ખરીદી કરતી વખતે ભાવના વલણ અને વૈશ્વિક પરિબળોને ધ્યાનમાં રાખવું જરૂરી છે. નિષ્ણાતોના મતે, લાંબા ગાળાના રોકાણ માટે સોનું સારો વિકલ્પ છે, પરંતુ ટૂંકા ગાળામાં ભાવમાં ઉતાર-ચઢાવ શક્ય છે. લગ્નગાળો જાન્યુઆરીથી શરૂ થાય છે, તેથી ખરીદી પહેલાં સ્થાનિક સરાફા સાથે ભાવ અને મેકિંગ ચાર્જીસ ચર્ચા કરવી.