14 ઓક્ટોબરે વૈશ્વિક બજારમાં સોના અને ચાંદીમાં અચાનક ભારે વેચવાલી શરૂ થઈ. માત્ર 14 મિનિટમાં બંને ધાતુઓની કુલ બજાર કિંમતમાંથી આશરે 700 અબજ ડૉલર એટલે કે 65.8 લાખ કરોડ રૂપિયા ગાયબ થઈ ગયા.
આ ઘટાડો એક જ કારોબારી સત્ર દરમિયાન આવ્યો. ચાંદીનો ભાવ 58.5 ડૉલર પ્રતિ ઔંસની આસપાસથી લપસીને 55-56 ડૉલર સુધી પહોંચી ગયો. 14 ઓક્ટોબરે ચાંદીનો વાયદો ભાવ આશરે 6.2 ટકા ઘટીને 55.82 ડૉલર પ્રતિ ઔંસે બંધ થયો. વેપાર દરમિયાન તે 55.57 ડૉલર સુધી નીચે ગયો હતો.
15 ઓક્ટોબરે સવારે ડૉલર નબળો પડતાં ચાંદી લગભગ 0.7 ટકા વધીને 56.01 ડૉલરે પહોંચી. પણ આ રિકવરી નજીવી હતી.
ભારતમાં શું અસર થઈ?
ભારતમાં ચાંદીનો ભાવ હાલ એક કિલો દીઠ આશરે 2,13,822 રૂપિયા અને સોનું 10 ગ્રામ દીઠ 1,49,995 રૂપિયા હતું. MCX પર ચાંદી 14 ઓક્ટોબરે 2,11,143 રૂપિયા પ્રતિ કિલો અને 15 ઓક્ટોબરે 2,00,009 રૂપિયા પ્રતિ કિલો સુધી બતાવાઈ. એટલે એક દિવસમાં 11,134 રૂપિયા પ્રતિ કિલોનો ઘટાડો થયો, જે લગભગ 5.3 ટકા થાય છે.
નિષ્ણાતોના મતે ચાંદીમાં ઘટાડો હજુ વધી શકે છે. ભારતમાં વર્તમાન ભાવમાંથી 15 ટકા સુધી ઘટાડો થવાની શક્યતા છે. જો એમ થાય તો એક કિલો ચાંદી 1.86 લાખ રૂપિયાની આસપાસ રહી શકે છે. 10 ગ્રામનો ભાવ 2,200 રૂપિયાથી ઘટીને 1,861 રૂપિયા સુધી આવી શકે છે.
ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ
14 ઓક્ટોબરે અમેરિકાના સપ્ટેમ્બર મહિનાના મોંઘવારીના આંકડા જાહેર થયા. કન્ઝ્યુમર પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ (CPI) વાર્ષિક ધોરણે 3.7 ટકા વધ્યો, જ્યારે ઓગસ્ટમાં તે 3.4 ટકા હતો. બજારને મોંઘવારી ઘટવાની અપેક્ષા હતી, પણ આંકડો વધ્યો.
આથી રોકાણકારોને લાગ્યું કે અમેરિકી ફેડરલ રિઝર્વ વ્યાજદર ઘટાડવામાં મોડું કરી શકે છે અથવા જરૂર પડે તો વધારી પણ શકે છે. પરિણામે ડૉલર અને બોન્ડ યીલ્ડમાં તેજી આવી. 10 વર્ષના અમેરિકી ટ્રેઝરી બોન્ડની યીલ્ડ 5.2 ટકા સુધી પહોંચી.
સરળ ભાષામાં સમજીએ તો, જ્યારે સરકારી બોન્ડ પર 5 ટકા જેટલું વળતર મળે ત્યારે રોકાણકારો વ્યાજ ન આપતી ચાંદીમાંથી પૈસા કાઢીને બોન્ડમાં લગાવે છે. આને ચાંદી રાખવાની વધેલી તક-ખર્ચ કહેવાય.
ચીન સાથે શું જોડાણ?
ચાંદીની માંગમાં ચીનના સોલર સેક્ટરનો મોટો ફાળો છે. સોલર પેનલ બનાવવામાં ચાંદીનો ઉપયોગ થાય છે. પણ ચીનની પાંચ મોટી સોલર કંપનીઓ ઓવરકેપેસિટી અને નુકસાનથી ઝઝૂમી રહી છે. Reuters મુજબ 2025માં આ કંપનીઓએ 40 હજારથી વધુ નોકરીઓ ઘટાડી છે.
ચાંદી મોંઘી થતાં પેનલ નિર્માતાઓ દરેક સેલમાં ઓછી ચાંદી વાપરવાની તકનીક અપનાવી રહ્યા છે, જેને થ્રિફ્ટિંગ કહેવાય. કેટલીક કંપનીઓ સસ્તી ધાતુ તાંબા તરફ પણ વળી રહી છે. આથી સોલર પેનલ વધે તોપણ ચાંદીની માંગ એટલી ઝડપથી ન વધે.
Silver Instituteના અનુમાન પ્રમાણે આગળ ચાંદીની માંગ પર દબાણ રહી શકે છે.
ટૂંકમાં, અમેરિકી મોંઘવારી, બોન્ડ યીલ્ડમાં વધારો અને ચીનના સોલર સેક્ટરમાં મંદી — આ ત્રણ પરિબળોએ સોના-ચાંદીના ભાવ પર દબાણ લાવ્યું છે. રોકાણકારોએ નિર્ણય લેતા પહેલાં સ્થાનિક સરાફા ભાવ અને બજારના તાજા સંકેતો તપાસવા જોઈએ.