સોનાના દાગીના ખરીદતી વખતે ઘણા ગ્રાહકોને મૂંઝવણ થાય છે કે GST કેવી રીતે ગણાય છે. શું સોનાની કિંમત પર 3% અને મેકિંગ ચાર્જ પર 5% GST લાગે છે? સરકારના નિયમો શું કહે છે તે સમજીએ.
નિયમ મુજબ, દુકાનમાંથી તૈયાર સોનાની જ્વેલરી ખરીદતી વખતે કુલ કિંમત પર ફક્ત 3% GST લાગે છે. બિલમાં મેકિંગ ચાર્જ અલગ દર્શાવવામાં આવ્યો હોય તો પણ GSTનો દર બદલાતો નથી. આ નિયમ 1 જુલાઈ 2017થી અમલમાં છે.
ઉદાહરણ સમજીએ: ધારો કે તમે 10 ગ્રામ સોનાની ચેઇન ખરીદી છે. તેની કિંમત 1,28,000 રૂપિયા છે અને મેકિંગ ચાર્જ 12,000 રૂપિયા છે. આમ, ચેઇનની કુલ કિંમત 1,40,000 રૂપિયા થાય છે. આ સમગ્ર રકમ પર 3% GST લાગશે, એટલે કે 4,200 રૂપિયા.
જો કોઈ વેપારી સોનાની કિંમત પર 3% અને મેકિંગ ચાર્જ પર 5% GST વસૂલે તો ગ્રાહકને વધુ પૈસા ચૂકવવા પડે. ઉપરના ઉદાહરણમાં, સોનાની કિંમત 1,28,000 પર 3% = 3,840 રૂપિયા અને મેકિંગ ચાર્જ 12,000 પર 5% = 600 રૂપિયા, કુલ 4,440 રૂપિયા GST થાય. જ્યારે સાચી રીતે 4,200 રૂપિયા જ લાગવા જોઈએ. એટલે કે 240 રૂપિયાનું નુકસાન થાય.
મેકિંગ ચાર્જ પર 5% GSTનો નિયમ કારીગર અને વેપારી વચ્ચેના જોબવર્કને લાગુ પડે છે, ગ્રાહકને નહીં. જ્યારે વેપારી પોતાનું સોનું કારીગરને આપે છે અને કારીગર તેમાંથી જ્વેલરી બનાવીને પરત આપે છે, ત્યારે કારીગરની મજૂરી પર 5% GST લાગી શકે છે. પરંતુ ગ્રાહક પાસેથી તૈયાર જ્વેલરીની ખરીદી વખતે આ નિયમ લાગુ પડતો નથી.
જો કારીગર GSTમાં રજિસ્ટર્ડ હોય તો તે પોતાના જોબ ચાર્જ પર 5% GST વસૂલી શકે છે અને વેપારી ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ (ITC) મેળવી શકે છે. જો કારીગરને GST રજિસ્ટ્રેશનમાંથી છૂટ હોય તો કેટલીક પરિસ્થિતિમાં વેપારીએ રિવર્સ ચાર્જ મિકેનિઝમ (RCM) હેઠળ ટેક્સ ચૂકવવો પડી શકે છે. આ નિયમ પણ વેપારી અને કારીગર વચ્ચેના વ્યવહારને લાગુ પડે છે, ગ્રાહકને નહીં.
સપ્ટેમ્બર 2025માં GST 2.0 હેઠળ ટેક્સ સ્લેબમાં ફેરફાર થયા હતા, પરંતુ જેમ્સ અને જ્વેલરી સેક્ટર માટે GSTનો દર 3% જ રહ્યો છે. તેથી ગ્રાહકોએ બિલમાં GSTની ગણતરી જરૂર તપાસવી જોઈએ, જેથી વધુ પૈસા ન ચૂકવવા પડે.