ખોરાક એ દરેક માણસની મૂળભૂત જરૂરિયાત છે. પણ આજે પણ કરોડો લોકો દરરોજ ભૂખ્યા પેટે સૂવા મજબૂર છે. 'ગ્લોબલ હંગર ઇન્ડેક્સ 2026'ના આંકડા કહે છે કે દુનિયાભરમાં 26.6 કરોડ લોકો ગંભીર ભૂખમરો સહન કરી રહ્યા છે. આબોહવા પરિવર્તન, આર્થિક મંદી અને યુદ્ધોએ આ સંકટને વધુ ઘેરું બનાવ્યું છે.
વિશ્વ ખાદ્ય દિવસ નિમિત્તે આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થા 'એક્શન અગેન્સ્ટ હંગર'ે 'દસ સૌથી મોટા વૈશ્વિક ખાદ્ય સંકટ' નામનો અહેવાલ બહાર પાડ્યો છે. તેના મુજબ છેલ્લા એક દાયકામાં તીવ્ર ભૂખમરો સહન કરતા લોકોની સંખ્યા બમણી થઈ ગઈ છે. આજે વિશ્વના 47 દેશોમાં આશરે 26.6 કરોડ લોકો ગંભીર ખાદ્ય કટોકટીમાં જીવી રહ્યા છે. આ સંકટ પાછળ મુખ્યત્વે ગૃહયુદ્ધ, સશસ્ત્ર સંઘર્ષ, લોકોનું વિસ્થાપન, આર્થિક મુશ્કેલીઓ તથા પૂર અને દુષ્કાળ જેવી આબોહવાની આફતો જવાબદાર છે.
વિશ્વના કુલ ભૂખ્યા લોકોમાંથી લગભગ બે તૃતીયાંશ, એટલે કે આશરે 17.7 કરોડ લોકો, માત્ર દસ દેશોમાં જ રહે છે. આ યાદીમાં નાઇજીરીયા સૌથી ખરાબ સ્થિતિમાં છે, જ્યાં આશરે 3 કરોડ લોકો ભૂખમરાથી પીડિત છે. બાકીના દેશોમાં ડેમોક્રેટિક રિપબ્લિક ઓફ કોંગો, સુદાન, યમન, અફઘાનિસ્તાન, મ્યાનમાર, બાંગ્લાદેશ, પાકિસ્તાન, દક્ષિણ સુદાન અને સીરિયાનો સમાવેશ થાય છે.
આપણા પડોશી દેશ પાકિસ્તાનમાં 1.1 કરોડથી વધુ લોકો ભૂખમરાથી પીડિત છે. ત્યાં ખાદ્યપદાર્થોનો ભાવ વધારો 30%થી 40% વચ્ચે રહ્યો છે, જેના કારણે લોટ, ચોખા અને દાળ જેવી રોજિંદી વસ્તુઓ સામાન્ય માણસની પહોંચ બહાર થઈ ગઈ છે. 2022ના વિનાશક પૂરે દેશનો ત્રીજા ભાગનો ખેતીવિસ્તાર નષ્ટ કર્યો હતો, જેની અસર હજુ પણ ખેતી ઉત્પાદન પર દેખાય છે. ઉપરાંત વિદેશી દેવાનો ભારે બોજ, વિદેશી હૂંડિયામણની અછત અને આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાં ભંડોળ (IMF)ની શરતોને કારણે સરકારે સબસિડી કાપવી પડી, જેનો સીધો ફટકો ગરીબ લોકો પર પડ્યો. વળી, વૈશ્વિક ધ્યાન યુક્રેન અને મધ્ય-પૂર્વના સૈન્ય સંઘર્ષો તરફ વળતાં પાકિસ્તાનને મળતી આંતરરાષ્ટ્રીય સહાયમાં પણ ઘટાડો થયો છે.
પાકિસ્તાનની સરખામણીમાં ભારતની સ્થિતિ અલગ છે. ભારત વિશ્વની પાંચમી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા છે અને અનાજની નિકાસ પણ કરે છે. તેમ છતાં ગ્લોબલ હંગર ઇન્ડેક્સ 2026માં 122 દેશોની યાદીમાં ભારત 100મા ક્રમે છે. તેનો સ્કોર 24.1 છે, જે દેશને હજુ પણ 'ગંભીર' શ્રેણીમાં રાખે છે. 20થી 34.9 વચ્ચેનો સ્કોર ગંભીર ગણાય છે, જ્યારે વૈશ્વિક સરેરાશ સ્કોર 18.1 છે.
ભારતમાં 'છૂપી ભૂખ' એટલે કે કુપોષણ સૌથી મોટો પડકાર છે. દેશ પાસે કેલરીની, એટલે કે ઘઉં-ચોખાની કમી નથી, પણ વિટામિન, મિનરલ અને પ્રોટીનની ઉણપ મોટી છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રના SOFI 2026 અહેવાલ મુજબ ભારતના 52 કરોડ (લગભગ 35.5%) લોકો મોંઘવારીને કારણે પૌષ્ટિક અને સ્વસ્થ આહાર ખરીદી શકતા નથી. બાળકોમાં વજન ઊંચાઈના પ્રમાણમાં ઓછું રહેવું, એટલે કે બાળ બગાડ, ભારત માટે સૌથી ચિંતાનો વિષય છે, કારણ કે બાળકોને પૂરતું પોષણ મળી રહ્યું નથી.