શિયાળામાં ઘરોમાં ગીઝરનો ઉપયોગ વધી જાય છે. સવારના સ્નાનથી લઈને ગરમ પાણીની જરૂર પડતી બીજી ઘરકામમાં પણ ગીઝર કામ આવે છે. પણ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે તમારું ગીઝર કેટલું ચાલશે? બીજા ઈલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણોની જેમ ગીઝરનું પણ એક નિશ્ચિત આયુષ્ય હોય છે. સામાન્ય રીતે એક ઈલેક્ટ્રિક ગીઝર 8 થી 12 વર્ષ ચાલે છે. પાણીની ગુણવત્તા, મેન્ટેનન્સ અને ઉપયોગની પદ્ધતિ પ્રમાણે આ આયુષ્ય બદલાઈ શકે છે. બજારમાં ઈન્સ્ટન્ટ વોટર હીટરથી લઈને મોટી ટાંકીવાળા ગીઝર સુધીના વિવિધ મોડલ મળે છે. કેટલાક ઘરોમાં સોલર વોટર હીટર પણ વપરાય છે. કેટલાક કિસ્સામાં સોલર અને ઈન્સ્ટન્ટ ગીઝર 20 વર્ષ સુધી ચાલી શકે છે, પણ આ મુખ્યત્વે તેમાં વપરાયેલી સામગ્રી અને ગુણવત્તા પર આધાર રાખે છે.
ગીઝર બદલવાનો સમય આવી ગયો છે તે દર્શાવતા કેટલાક સંકેત છે. જો પાણી પહેલાં જેવું ગરમ ન થાય અથવા તાપમાનમાં વધઘટ થાય, ક્યારેક ખૂબ ગરમ તો ક્યારેક હૂંફાળું પાણી આવે, તો તેને હળવાશથી ન લો. આ ગીઝરના હીટિંગ એલિમેન્ટમાં ખામી હોઈ શકે છે. સર્વિસિંગ પછી પણ સમસ્યા રહે તો ગીઝર બદલવાનું વિચારવું જોઈએ. તેવી જ રીતે પાણી ગરમ થવામાં વધુ સમય લાગે અથવા ગરમ પાણીનો પ્રવાહ ઘટી જાય તો પણ ગીઝરમાં ખામી હોઈ શકે. પહેલાં તપાસ અને સર્વિસિંગ કરાવો, પછી પણ સમસ્યા થાય તો બદલવાની જરૂર પડી શકે.
વીજળીના બિલમાં અચાનક વધારો થાય તો પણ ગીઝર તપાસવું જોઈએ. ખામીયુક્ત ગીઝર પાણી ગરમ કરવામાં વધુ સમય લે છે, જેથી વધુ વીજળી વપરાય છે. આવું આંતરિક ખામી કે લીકેજને કારણે થઈ શકે છે. ટાંકીમાંથી પાણી ટપકવું કે કાટવાળું પાણી આવવું ગંભીર ચેતવણી છે. કેટલીકવાર પાઈપ કે સીલના નુકસાનને કારણે લીકેજ થાય છે, જે રિપેર થઈ શકે છે. પણ ટાંકીમાં કે અંદરની પાઈપમાં તિરાડ પડી હોય તો તરત બદલવી જોઈએ. ગીઝરમાંથી કાટવાળું કે કાદવવાળું પાણી આવે તો ટાંકીમાં અથવા પાઈપોમાં કાટ જામ્યો હોઈ શકે. આ દર્શાવે છે કે ગીઝરના આંતરિક ભાગો ખરાબ થઈ રહ્યા છે, તેથી તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.
ગીઝર ચાલુ હોય ત્યારે તડતડ કે બીજા અસામાન્ય અવાજ આવે તો અવગણશો નહીં. તડતડનો અવાજ ટાંકીમાં જમા થયેલા કચરા (સેડિમેન્ટ) અથવા પાણી ગરમ કરવાની પ્રક્રિયામાં સમસ્યા હોવાનો સંકેત હોઈ શકે. બીજી તરફ તડતડ અવાજ, વીજળીના તણખા, બળવાની ગંધ અથવા વાયરિંગમાં દેખીતી ખામી ગંભીર જોખમ સૂચવે છે. આવી સ્થિતિમાં તરત ગીઝરનો ઉપયોગ બંધ કરો અને લાયક ટેકનિશિયન પાસે તપાસ કરાવો.
જો ગીઝર 10 વર્ષ કે તેથી વધુ જૂનું હોય અને વારંવાર ખામી સર્જાતી હોય તો નવું ગીઝર ખરીદવાનું વિચારવું જોઈએ. ટાંકીમાંથી પાણી લીક થતું હોય, અંદરની પાઈપો ફાટી ગઈ હોય અથવા વીજળીને લગતી ગંભીર સમસ્યા હોય તો માત્ર રિપેરિંગ પર આધાર રાખવો અસુરક્ષિત છે. ગીઝર સમયસર બદલવાથી મોટી ખામી અને સંભવિત અકસ્માતનું જોખમ ઘટે છે. યાદ રાખો, ગીઝર તેના આયુષ્યના અંત સુધી પહોંચે તેની રાહ જોવાને બદલે તેની વર્તમાન સ્થિતિ પર ધ્યાન આપવું જોઈએ.