ફ્રાન્સ, બેલ્જિયમ, ઈટાલી જેવા યુરોપિયન દેશોમાં વિદ્યાર્થીઓએ શાળાઓ બંધ કરી દીધી છે. સ્પેનના 50 શહેરોમાં હજારો યુવાનો રસ્તા પર તંબુ તાણીને બેઠા છે. ચીલી અને મોરક્કોમાં યુવાનો પોલીસના લાઠીચારા અને વોટર કેનનનો સામનો કરી રહ્યા છે. આવા જ દ્રશ્યો દિલ્હીના જંતર મંતર પર પણ જોવા મળ્યા છે, જ્યાં પેપર લીક અને ચૂંટણી પ્રક્રિયાના મુદ્દે હજારો યુવાનોએ વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું હતું. પરિણામે, દાયકાઓથી લોકશાહી વિરોધનું પ્રતીક ગણાતા જંતર મંતર ગ્રાઉન્ડને વિરોધ સ્થળ તરીકે ડિનોટિફાય કરવો પડ્યો છે.
આ વિરોધોમાં એક વસ્તુ નોંધપાત્ર છે: જેન-ઝી પેઢી સિવાય કોઈ સ્પષ્ટ સમાનતા નથી. ફ્રાન્સ દુનિયાનો સૌથી અમીર દેશ છે, જ્યારે નેપાળ ગરીબ અને ઉભરતો દેશ છે. સ્પેનમાં ડાબેરી સરકાર છે, ચીલીમાં જમણેરી વિચારધારાની સરકાર છે. ભારત લોકશાહી છે, મોરક્કો રાજાશાહી છે. છતાં, દુનિયાભરમાં 1997થી 2012 વચ્ચે જન્મેલા યુવાનોનો ગુસ્સો એકસમાન છે.
આ ગુસ્સો કોઈ રાજકીય પક્ષનો નથી, પણ રાજ્ય અને લોકો વચ્ચે તૂટેલા સામાજિક કરારનો છે. બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી એક અલિખિત નિયમ હતો: જો યુવાનો ભણશે, મહેનત કરશે અને કાયદાનું પાલન કરશે, તો તેમને સન્માનજનક નોકરી, પોતાનું ઘર અને સુરક્ષિત જીવન મળશે. આજે 2026માં આ વચન તૂટી રહ્યું છે. ભણો, કામ કરો, બચત કરો, છતાં જીવન સ્થિર થતું નથી.
નેપાળમાં તો યુવાનોના ગુસ્સાએ 48 કલાકમાં સરકાર પલટી નાખી. સંસદ ભવન સળગ્યું અને પ્રધાનમંત્રીએ રાજીનામું આપવું પડ્યું. મેડાગાસ્કરમાં રાષ્ટ્રપતિએ ફ્રેન્ચ નેવીના વિમાનમાં દેશ છોડ્યો. સ્પેનમાં હાઉસિંગ બિલ પડતાં વહેલી ચૂંટણીની જાહેરાત થઈ. આ ઘટનાઓ દર્શાવે છે કે યુવાનોનો આક્રોશ હવે સત્તા માટે પડકારરૂપ બની રહ્યો છે.
ભારતમાં પણ આ પેટર્ન જોવા મળી રહી છે. દિલ્હીના જંતર મંતર પર યુવાનોનો વિરોધ એ ચેતવણી છે. જો સરકારો યુવાનોના આક્રોશને ફક્ત કાયદો અને વ્યવસ્થાનો મુદ્દો માનશે તો તે ભૂલભરેલું પગલું હશે. કારણ કે આ યુવાનો ફક્ત પોસ્ટર લઈને ઊભા નથી; તેમણે બાંગ્લાદેશ, શ્રીલંકા અને નેપાળમાં સરકારો ઉથલાવી દીધી છે.
આજે પેરિસથી દિલ્હી અને મેડ્રિડથી કાઠમંડુ સુધી યુવાનોના મનમાં સૌથી મોટો ડર એ છે કે ભણ્યા પછી પણ જીવનમાં સ્થિરતા નહીં મળે. આ ડર અને ગુસ્સો જ વૈશ્વિક વિરોધોનું કારણ છે. સરકારોએ આ સામાજિક કરારને પુનર્જીવિત કરવો પડશે, નહીં તો આ આગ વધુ ભભૂકી શકે છે.