ઘરમાં લીલાછમ છોડ અને રંગબેરંગી ફૂલો લગાવવાથી ઘર સુંદર લાગે છે અને વાતાવરણ ખુશનુમા બને છે. પરંતુ જો બગીચામાં છોડ ખૂબ ઘની રીતે વધી જાય અથવા તેમની યોગ્ય સફાઈ ન કરવામાં આવે, તો કેટલીક જગ્યાઓ સાપ માટે છુપાવાનું સ્થળ બની શકે છે.
એક વાત ખાસ સમજવી જરૂરી છે કે કોઈ ચોક્કસ છોડની સુગંધથી સાપ સીધો ઘરમાં આવી જાય છે એવું માનવું યોગ્ય નથી. સાપ સામાન્ય રીતે ખોરાક, પાણી અને સુરક્ષિત જગ્યા શોધે છે. જો છોડ અને ઝાડીઓની વચ્ચે ઠંડક, ભેજ, અંધારું અને ઉંદર, દેડકા કે અન્ય નાના જીવ મળી રહે, તો સાપ તે વિસ્તાર તરફ આવી શકે છે.
ચમેલી અને રજનીગંધા: આ ફૂલોના છોડ જ્યારે ખૂબ ઘટ્ટ થઈ જાય, ત્યારે તેમની વચ્ચે અંધારું અને ઠંડકવાળું વાતાવરણ બની શકે છે. ત્યાં નાના જીવજંતુઓ પણ રહે છે. જો છોડની આસપાસ દેડકા, ઉંદર કે અન્ય નાના જીવોની સંખ્યા વધે, તો સાપને ખોરાક મળી શકે છે. તેથી આવા છોડની સમયાંતરે કાપકૂપ કરવી અને નીચેનો ભાગ સ્વચ્છ રાખવો જરૂરી છે.
ચંદનના ઝાડ: માન્યતા છે કે ચંદનના ઝાડ નીચેની ઠંડી અને છાયાવાળી જગ્યા સાપને રહેવા માટે અનુકૂળ લાગે છે. ખાસ કરીને ઉનાળામાં ઝાડ નીચે ભેજ અને ઠંડક રહેતી હોય તો ત્યાં સાપ સહિતના કેટલાક જીવ આશરો લઈ શકે છે. તેથી ચંદન કે અન્ય મોટા, ઘની છાયા આપતા વૃક્ષોની આસપાસ નિયમિત સફાઈ રાખવી અને સૂકા પાંદડા, લાકડા કે કચરો જમા ન થવા દેવો.
રાતરાણી: તેની સુગંધ રાત્રિના સમયે વધારે ફેલાય છે. પરંતુ માત્ર સુગંધથી સાપ ઘરમાં આવે છે એવું માનવું યોગ્ય નથી. જો રાતરાણીનો છોડ ઘટ્ટ થાય, નીચે કચરો કે સૂકા પાંદડા જમા થાય અને આસપાસ ઉંદર, દેડકા કે અન્ય નાના જીવ રહેતા હોય, તો તે જગ્યા સાપ માટે રહેવા અને ખોરાક મેળવવા અનુકૂળ બની શકે છે. તેથી રાતરાણીની સમયાંતરે કાપકૂપ કરવી અને આસપાસનો વિસ્તાર સ્વચ્છ રાખવો.
ઘાસ અને સરકંડા: ઘરની આસપાસ ઊંચી ઘાસ કે સરકંડા જેવી ઘટ્ટ વનસ્પતિ ઉગી જાય તો જમીનનો મોટો ભાગ દેખાતો નથી. આવી જગ્યામાં ભેજ અને ઠંડક રહેવાની સાથે સાપને છુપાવા માટે પણ જગ્યા મળી શકે છે. આથી બગીચામાં ઘાસ સમયસર કાપવી અને જમીન શક્ય તેટલી ખુલ્લી રાખવી સારી છે.
લીંબુ કે સંતરાના ઝાડ: આ ઝાડ પોતે સાપને ખેંચે છે એવું માનવું યોગ્ય નથી. પરંતુ આવા ઝાડની આસપાસ ઉંદર, પક્ષીઓ કે અન્ય નાના જીવ રહેતા હોય તો સાપને ખોરાક મળી શકે છે. ઝાડ નીચે પડેલા ફળ, કચરો, સૂકા પાંદડા અને લાકડાના ઢગલા લાંબા સમય સુધી ન રાખવા જોઈએ. બગીચામાં ઉંદરોનો ઉપદ્રવ હોય તો તેનું નિયંત્રણ કરવું પણ જરૂરી છે.
સાવચેતીના પગલાં: સાપથી બચવા માટે માત્ર કોઈ ખાસ છોડ લગાવવો પૂરતો નથી. ઘરની આસપાસનું વાતાવરણ સ્વચ્છ અને વ્યવસ્થિત રાખવું વધારે મહત્વનું છે. દીવાલ, દરવાજા અને પાઈપની આસપાસના મોટા ગેપ બંધ કરો. રાત્રે બગીચામાં જતી વખતે પૂરતો પ્રકાશ રાખો. છોડની ગીચ ઝાડીમાં હાથ નાખતા પહેલાં સાવચેતી રાખો.
સાપ દેખાય તો શું કરવું? જો ઘરની આસપાસ સાપ જોવા મળે તો ગભરાશો નહીં અને તેને જાતે પકડવાનો કે મારવાનો પ્રયાસ ન કરો. સાપથી અંતર રાખો અને બાળકો તથા પાળતુ પ્રાણીઓને તે જગ્યાથી દૂર રાખો. સાપને દૂર કરવા માટે સ્થાનિક પ્રશિક્ષિત સાપ-રેસ્ક્યૂ ટીમ અથવા વન્યજીવ બચાવકર્તાની મદદ લેવી વધુ સુરક્ષિત છે.
આથી ઘરમાં છોડ રાખવાથી ડરવાની જરૂર નથી. જરૂર એટલી છે કે બગીચાની યોગ્ય દેખરેખ રાખવામાં આવે. ઘની ઝાડીઓ, કચરો, ઊંચી ઘાસ, પાણી અને ઉંદરો જેવી બાબતો પર ધ્યાન આપવાથી સાપને ઘરની આસપાસ છુપાવા માટે અનુકૂળ જગ્યા મળવાની શક્યતા ઘટાડી શકાય છે.