હાલમાં ગણેશોત્સવની ધામધૂમ જોવા મળી રહી છે. ગણપતિના આગમનથી દરેક જગ્યાએ આનંદ અને ઉત્સાહનું વાતાવરણ છે. આ દરમિયાન ગણપતિ સાથે જોડાયેલી અનેક માન્યતાઓ અને રસપ્રદ વાતો સાંભળવા મળે છે.
ગણપતિને મોદકનો નૈવેદ્ય ધરાવવામાં આવે છે, એ તો આપણે જાણીએ જ છીએ. પરંતુ ગણપતિને 21 મોદકનો જ નૈવેદ્ય શા માટે ધરાવવામાં આવે છે? અને 21 દુર્વા જ શા માટે અર્પણ કરવામાં આવે છે? શું તમે ક્યારેય આ વિશે વિચાર્યું છે?
માન્યતા છે કે 21 અંકમાં 5 જ્ઞાનેન્દ્રિય, 5 કર્મેન્દ્રિય, પંચપ્રાણ, પંચમહાભૂત અને એક મનનો સમાવેશ થાય છે.
પાંચ જ્ઞાનેન્દ્રિય એટલે નાક, કાન, આંખ, ત્વચા અને જીભ. આ પાંચ ઇન્દ્રિયોના માધ્યમથી આપણે દુનિયા સાથે સંપર્ક અને સંવાદ કરીએ છીએ.
પાંચ કર્મેન્દ્રિય એટલે ઉપસ્થ, પાયુ, પગ, હાથ અને વાક્ એટલે કે વાણીનું અંગ. આના માધ્યમથી આપણે વિવિધ પ્રકારનાં કર્મો કરીએ છીએ.
પ્રાણ, અપાન, વ્યાન, ઉદાન અને સમાન આ પાંચને પંચપ્રાણ કહેવામાં આવે છે. પૂજાવિધિ દરમિયાન પણ આપણે આ પાંચ પંચપ્રાણનો ઉલ્લેખ વારંવાર સાંભળીએ છીએ.
પંચમહાભૂત એટલે પૃથ્વી, જળ, વાયુ, અગ્નિ અને આકાશ. આ તમામ પર અધિરાજ્ય કરતું આપણું મન છે.
આ તમામનું પ્રતીક માનીને 21 દુર્વા ગણપતિને અર્પણ કરવામાં આવે છે. તેનો ભાવાર્થ એવો માનવામાં આવે છે કે, ‘હે દેવ, સમગ્ર વિશ્વ તમને અર્પણ કર્યું છે; હવે બીજું શું જોઈએ?’
આ જ કારણ સાથે જોડાયેલી પરંપરા અનુસાર ગણપતિને 21 મોદકનો નૈવેદ્ય અર્પણ કરવામાં આવે છે. જોકે, કેટલીક જગ્યાએ ગણપતિને નૈવેદ્ય તરીકે 11 મોદક ધરાવવાની પણ પરંપરા જોવા મળે છે.
નોંધ: આ સમાચારમાં આપવામાં આવેલી માહિતી ધાર્મિક માન્યતાઓ અને સામાન્ય જાણકારી પર આધારિત છે. અમે તેની પુષ્ટિ કરતા નથી.