દર વર્ષે ભાદરવા મહિનાના શુક્લ પક્ષની ચતુર્થી તિથિએ ગણપતિ ઉત્સવ શરૂ થાય છે. આ દિવસે ભક્તો ઘરે ગણપતિ બાપ્પાની મૂર્તિ લાવીને સ્થાપના કરે છે. દેશભરમાં 10 દિવસ સુધી આ ઉત્સવ ચાલે છે. મહારાષ્ટ્રમાં તો ગણપતિ ઉત્સવની ખાસ રોનક જોવા મળે છે, જ્યાં દૂર-દૂરથી ભક્તો ગણેશ મહોત્સવમાં ભાગ લેવા આવે છે. પંડાલો ઉપરાંત લોકો પોતાના ઘરમાં પણ બાપ્પાની મૂર્તિ સ્થાપિત કરે છે.
ધાર્મિક માન્યતા મુજબ, વિધિ-વિધાન સાથે ગણેશજીને ઘરે લાવીને સ્થાપિત કરવાથી સુખ, સમૃદ્ધિ અને શુભતાનું આગમન થાય છે. પરંતુ મૂર્તિ સ્થાપિત કરતા પહેલા કેટલીક બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે.
સ્વચ્છતા: ગણેશ ચતુર્થી પહેલા આખા ઘર અને મંદિરની સારી રીતે સફાઈ કરી લો. જ્યાં બાપ્પાની મૂર્તિ સ્થાપિત કરવાની હોય તે જગ્યા સાફ કરીને ગંગાજળ છાંટીને શુદ્ધ કરો. પૂજાની સામગ્રી પણ પહેલેથી ઘરે લાવી રાખો.
દિશા: ગણેશજીની મૂર્તિ ઘરના ઉત્તર-પૂર્વ દિશા એટલે કે ઈશાન ખૂણામાં સ્થાપિત કરો. મૂર્તિ એવી રીતે રાખો કે પૂજા કરતી વખતે તમારું મુખ ઉત્તર કે પૂર્વ દિશા તરફ રહે.
મૂર્તિનું સ્વરૂપ: મૂર્તિ ખંડિત ન હોય તેનું ધ્યાન રાખો. એવી મૂર્તિ લાવો જેમાં બાપ્પા મૂષક પર બિરાજમાન હોય અને તેમના હાથમાં મોદક હોય. એક હાથ આશીર્વાદની મુદ્રામાં હોવો જોઈએ.
સાત્વિક ભોજન: જેટલા દિવસ બાપ્પા ઘરમાં બિરાજમાન હોય તેટલા દિવસ સાત્વિક ભોજન જ બનાવો. પરિવારના સભ્યો પણ સાત્વિક આહાર લે. ડુંગળી-લસણ અને તામસિક ભોજન ટાળો.
ઘર ખાલી ન છોડો: બાપ્પા 1.5, 3, 5 કે 10 દિવસ ઘરમાં હોય તેટલા દિવસ ઘર ખાલી ન છોડો, તાળું મારીને બહાર ન જાઓ. ઘરમાં સાત્વિક વાતાવરણ જાળવી રાખો.
નિયમિત પૂજા: ઘરમાં ગણપતિ સ્થાપિત કર્યા હોય તો નિયમિત પૂજા-અર્ચના કરો. દિવસમાં ઓછામાં ઓછા ત્રણ વખત ભોગ ધરાવો. બાપ્પાને મોદક ખૂબ પ્રિય હોવાથી મોદકનો ભોગ અવશ્ય ધરાવો.
તુલસી ન ચઢાવો: ગણેશજીની પૂજામાં તુલસી વર્જિત મનાય છે, તેથી બાપ્પાને તુલસી ન ચઢાવો. પૂજામાં દુર્વા, શમીના પાન, લાલ ફૂલ અને મોદક વાપરો. સ્થાપનાથી વિસર્જન સુધી અખંડ દીવો રાખો.
અન્ય નિયમો: બાપ્પાની મૂર્તિ સીધી જમીન પર ન રાખો. પહેલા ઊંચું સ્થાન તૈયાર કરો, પછી લાકડાની ચોકી પર પીળા કે લાલ રંગનું વસ્ત્ર પાથરીને ગણપતિજીની સ્થાપના કરો.
ઘર માટે એવી મૂર્તિ શુભ મનાય છે જેમાં બાપ્પાની સૂંઢ ડાબી બાજુ વળેલી હોય. ડાબી બાજુ વળેલી સૂંઢવાળા સ્વરૂપને વક્રતુંડ કહેવાય છે અને તેને ભગવાન ગણેશનું શુભ સ્વરૂપ મનાય છે. જ્યારે જમણી બાજુ વળેલી સૂંઢવાળા ગણેશજીની પૂજાના નિયમો વાસ્તુ અનુસાર કડક મનાય છે.
આ ઉપરાંત ગણેશજીની પ્રતિમા માટીની બનેલી હોય તેનું ધ્યાન રાખો. પ્લાસ્ટિક વગેરેની મૂર્તિઓ ઘરમાં સ્થાપિત ન કરવી જોઈએ, એવી ધાર્મિક માન્યતા છે.
સિંદૂરી, સફેદ અને પીળા રંગની ગણેશ પ્રતિમા શુભ મનાય છે, તેથી તમે આ રંગોની મૂર્તિ ઘરે લાવી શકો છો.