ભાદરવા મહિનાની શુક્લ પક્ષની ચતુર્થી તિથિથી ઘરે-ઘરે ગણપતિ બાપ્પાની સ્થાપના થઈ છે. આ પાવન અવસરે અનેક ભક્તો સુખ-સમૃદ્ધિ અને દુઃખોમાંથી મુક્તિ માટે નિયમપૂર્વક ઉપવાસ રાખે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, ઉપવાસ દરમિયાન ખાન-પાનની શુદ્ધતાનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે. જો અજાણતાં પણ અયોગ્ય વસ્તુ ખાઈ લેવાય, તો પૂજાનું પૂર્ણ ફળ મળતું નથી એવી માન્યતા છે.
આ દિવસોમાં તામસિક ભોજન વર્જિત ગણાય છે. ઘરમાં લસણ અને ડુંગળીનો ઉપયોગ ટાળવો જોઈએ, કારણ કે શાસ્ત્રોમાં તેને તામસિક શ્રેણીમાં મૂકવામાં આવ્યા છે. માંસ, દારૂ અથવા કોઈપણ પ્રકારના નશાથી સંપૂર્ણ દૂર રહેવું શ્રેષ્ઠ મનાય છે. ઉપવાસ રાખનાર વ્યક્તિ જ નહીં, ઘરના અન્ય સભ્યોએ પણ આ દિવસોમાં સાત્વિક આહાર લેવો જોઈએ.
તામસિક ભોજનથી મનમાં અશાંતિ આવી શકે છે અને પૂજાનું પવિત્ર વાતાવરણ પણ પ્રભાવિત થાય છે એવું મનાય છે. તેથી ગણેશ ઉત્સવ દરમિયાન માત્ર શુદ્ધ અને તાજું બનાવેલું સાત્વિક ભોજન લેવું ઉત્તમ ગણાય છે.
ઉપવાસ રાખનારાઓએ સામાન્ય સફેદ મીઠું ખાવાનું ટાળવું જોઈએ. ફળાહાર કરો તો માત્ર સિંધવ મીઠાનો ઉપયોગ કરવો. તેમજ ઘઉં, ચોખા, દાળ અને મેંદા જેવા અનાજ ઉપવાસમાં લેવાતા નથી.
બીજી મહત્વની બાબત એ છે કે ગણેશજીના કોઈપણ ભોગ કે ફળાહારમાં તુલસીના પાનનો ઉપયોગ ક્યારેય ન કરવો. ગણેશજીની પૂજામાં તુલસી અર્પણ કરવી કે પ્રસાદમાં સામેલ કરવા પર શાસ્ત્રોમાં સખત પ્રતિબંધ છે.
ઉપવાસ દરમિયાન વાસી કે પહેલેથી રાખેલા ભોજનનું સેવન કરવું નહીં. શાસ્ત્રોમાં વાસી ભોજનને અશુદ્ધ માનવામાં આવ્યું છે, જેની શરીર અને મન પર નકારાત્મક અસર થાય છે એવી માન્યતા છે.
નોંધ : આ માહિતી ધાર્મિક માન્યતાઓ અને સામાન્ય જાણકારી પર આધારિત છે. તેની વૈજ્ઞાનિક કે ચિકિત્સકીય પુષ્ટિ થયેલી નથી. ઉપવાસ દરમિયાન તબિયત અંગે ચિંતા હોય તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી.