ગણેશ ચતુર્થી નજીક આવતાં જ ઘર-ઘરમાં ગણપતિ બાપ્પાના સ્વાગતની તૈયારીઓ શરૂ થઈ જાય છે. શ્રદ્ધાળુઓ ભગવાન ગણેશની પ્રતિમા ઘરે લાવીને વિધિ-વિધાનથી તેમની સ્થાપના કરે છે. એટલે પૂજાની સાચી વિધિ અને નિયમો જાણવા જરૂરી છે. આ વર્ષે 10 દિવસીય ગણેશ ઉત્સવની શરૂઆત 14 સપ્ટેમ્બર, સોમવારથી થઈ રહી છે.
મૂર્તિ પસંદ કરતી વખતે શું ધ્યાન રાખવું
વાસ્તુ માન્યતા અનુસાર ઘરમાં ડાબી તરફ વળેલી સૂંઢવાળી પ્રતિમા શુભ મનાય છે. તેને સુખ અને પ્રસન્નતા સાથે જોડવામાં આવે છે. જમણી તરફ વળેલી સૂંઢવાળી પ્રતિમાની પૂજામાં વિશેષ નિયમો પાળવા પડે છે. ઘર માટે બેઠેલી મુદ્રાવાળી પ્રતિમા પણ શુભ ગણાય છે, જેને લલિતાસન કહેવાય છે. માન્યતા છે કે આ ઘરમાં શાંત વાતાવરણ જાળવવામાં મદદ કરે છે.
શુભ મુહૂર્ત
ગણપતિની સ્થાપના માટે મધ્યાહ્નનો સમય સૌથી શુભ મનાય છે, કારણ કે ધાર્મિક માન્યતા પ્રમાણે ભગવાન ગણેશનો જન્મ પણ મધ્યાહ્ને થયો હતો. 14 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ પૂજા અને મૂર્તિ સ્થાપના માટેનો શુભ સમય સવારે 11:02થી બપોરે 1:31 સુધી રહેશે. ભક્તો આ સમય દરમિયાન વિધિપૂર્વક બાપ્પાની સ્થાપના કરી શકે છે.
ગણેશ સ્થાપનાની પૂજા વિધિ
સ્નાન અને તૈયારી: ગણેશ ચતુર્થીના દિવસે સવારે વહેલા ઊઠીને સ્નાન કરો અને સાફ કપડાં પહેરો. પછી ઘરના સ્વચ્છ સ્થાન પર પૂજાની તૈયારી કરો.
આસન: પૂર્વ દિશા તરફ મુખ કરીને બેસો. બાજોટ પર લાલ કે પીળા રંગનું સાફ કપડું પાથરો.
સ્વાસ્તિક: એક થાળીમાં ચંદન કે કુમકુમથી સ્વાસ્તિક બનાવો. એ જ સ્વાસ્તિક પર ભગવાન ગણેશની પ્રતિમા સ્થાપિત કરો.
રિદ્ધિ-સિદ્ધિ: ગણેશજીની પ્રતિમાની બંને બાજુ રિદ્ધિ-સિદ્ધિના પ્રતીક તરીકે સોપારી રાખો.
કલશ સ્થાપના: ગણેશજીની જમણી તરફ માટી, તાંબા કે પિત્તળનો કલશ રાખો. તેમાં જળ ભરી, ઉપર આંબાના પાન ગોઠવીને નાળિયેર રાખો.
ગણપતિનું ધ્યાન: હાથમાં અક્ષત લઈને ભગવાન ગણેશનું ધ્યાન કરો અને પછી અક્ષત તેમના ચરણોમાં અર્પણ કરો.
પૂજા સામગ્રી અને ભોગ: ગણપતિને ફૂલોની માળા, દૂર્વા, હળદર, મોલી, ચંદન અને નાળિયેર અર્પણ કરો. ભોગમાં મોદક કે લાડુ ધરો.
મંત્ર જાપ: ઘીનો દીવો અને ધૂપ પ્રગટાવીને ભગવાન ગણેશના મંત્રનો જાપ કરો — વક્રતુંડ મહાકાય સૂર્યકોટી સમપ્રભઃ। નિર્વિઘ્નં કુરુ મે દેવઃ સર્વકાર્યેષુ સર્વદા॥
ચાલીસા અને આરતી: અંતમાં ગણેશ ચાલીસાનો પાઠ કરો અને વિધિ-વિધાનથી ભગવાન ગણેશની આરતી કરો.
ગણેશ સ્થાપનાના જરૂરી નિયમો
ઘરમાં ડાબી તરફ વળેલી સૂંઢવાળી પ્રતિમા શુભ મનાય છે. ઘર માટે બેઠેલી મુદ્રાવાળી પ્રતિમા પણ શુભ ગણાય છે. ગણેશ પૂજામાં તુલસીના પાન અર્પણ ન કરો. કેતકીનું ફૂલ અને તૂટેલા કે સૂકા અક્ષત ન ચઢાવો. પૂજા સ્થળની સફાઈ અને પવિત્રતાનું ખાસ ધ્યાન રાખો. ગણપતિને સવાર-સાંજ ભોગ ધરાવવાની પરંપરા છે. ભગવાનને એક લોટો જળ જરૂર અર્પણ કરો. જેટલા દિવસ ગણેશજી ઘરમાં બિરાજે, તેટલા દિવસ બંને સમય આરતી કરો. પ્રતિમા ઘરમાં હોય ત્યારે ઘરને સંપૂર્ણપણે ખાલી ન છોડો. આ દિવસોમાં ઘરમાં ડુંગળી-લસણનો ઉપયોગ ન કરવાની માન્યતા છે. ગણેશજીની પ્રતિમાને અપવિત્ર હાથથી સ્પર્શ ન કરો. પૂજા હંમેશાં પૂરી શ્રદ્ધા અને શાંતિપૂર્વક કરો.