મહાત્મા ગાંધીની 157મી જન્મજયંતિ 2 ઓક્ટોબર, 2026ના રોજ દેશભરમાં ઉજવવામાં આવશે. આ વર્ષે 2 ઓક્ટોબર શુક્રવારના દિવસે છે. ગાંધી જયંતિ પર દેશભરમાં પ્રાર્થના સભાઓ, શ્રદ્ધાંજલિ કાર્યક્રમો અને વિવિધ સ્મરણ કાર્યક્રમો યોજવામાં આવે છે.
મહાત્મા ગાંધીને ભારતના સ્વતંત્રતા આંદોલનમાં તેમના યોગદાન અને સત્ય, અહિંસા, સત્યાગ્રહ તથા શાંતિપૂર્ણ પ્રતિકારના તેમના વિચારો માટે યાદ કરવામાં આવે છે. એટલે જ 2 ઓક્ટોબરનું મહત્વ માત્ર ભારત પૂરતું સીમિત નથી. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર પણ આ દિવસે આંતરરાષ્ટ્રીય અહિંસા દિવસ ઉજવે છે.
2 ઓક્ટોબરે ગાંધી જયંતિ કેમ ઉજવાય છે?
મહાત્મા ગાંધીનો જન્મ 2 ઓક્ટોબર, 1869ના રોજ ગુજરાતના પોરબંદરમાં થયો હતો. એટલે દર વર્ષે 2 ઓક્ટોબરે ગાંધી જયંતિ ઉજવવામાં આવે છે. ગાંધીજીએ ભારતના સ્વતંત્રતા આંદોલનમાં અહિંસક પ્રતિકાર, અસહકાર અને સવિનય કાનૂનભંગને મહત્ત્વપૂર્ણ રાજકીય માધ્યમ બનાવ્યાં. તેમના નેતૃત્વ હેઠળ મોટી સંખ્યામાં લોકોએ બ્રિટિશ શાસન સામેના આંદોલનોમાં ભાગ લીધો. સ્વતંત્રતા બાદ પણ 2 ઓક્ટોબરને ગાંધી જયંતિ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસ રાષ્ટ્રીય સ્મૃતિનો મહત્ત્વનો હિસ્સો બની ગયો છે.
રાજઘાટ પર શ્રદ્ધાંજલિ
દિલ્હીમાં રાજઘાટ મહાત્મા ગાંધીનું મુખ્ય સ્મારક છે. ગાંધી જયંતિ પર અહીં શ્રદ્ધાંજલિ અને પ્રાર્થના સભાઓ જેવા કાર્યક્રમો યોજાય છે. દેશના વિવિધ ભાગોમાં ગાંધીજીના જીવન અને વિચારો પર કાર્યક્રમો પણ યોજાય છે. શાળાઓ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ નિબંધો, ભાષણો, પ્રાર્થના સભાઓ અને અન્ય પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા ગાંધીજીના વિચારોને યાદ કરે છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્રએ 2 ઓક્ટોબરને આંતરરાષ્ટ્રીય અહિંસા દિવસ કેમ જાહેર કર્યો?
ગાંધીજીની જન્મજયંતિનું આંતરરાષ્ટ્રીય મહત્વ પણ છે. 15 જૂન, 2007ના રોજ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાએ ઠરાવ 61/271 અપનાવ્યો, જેમાં 2 ઓક્ટોબરને આંતરરાષ્ટ્રીય અહિંસા દિવસ જાહેર કરવામાં આવ્યો. તેનો ઉદ્દેશ્ય શિક્ષણ અને જનજાગૃતિ દ્વારા અહિંસાનો સંદેશ ફેલાવવાનો છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર ગાંધીને અહિંસાના દર્શન અને વ્યૂહરચનાના અગ્રણી સમર્થકોમાંના એક તરીકે યાદ કરે છે. યુએન અનુસાર, તેમના વિચારોએ ભારતની બહાર નાગરિક અધિકારો અને સામાજિક પરિવર્તન માટેની અહિંસક ચળવળોને પ્રભાવિત કરી હતી.
આઝાદીની લડતમાં ગાંધીજીની ભૂમિકા
ગાંધીજી 1915માં દક્ષિણ આફ્રિકાથી ભારત પરત ફર્યા હતા. દક્ષિણ આફ્રિકામાં તેમણે ભેદભાવપૂર્ણ કાયદાઓ સામે ભારતીય સમુદાય સાથે અહિંસક પ્રતિકારના પ્રયોગો કર્યા હતા. ભારત પરત ફર્યા બાદ તેઓ સ્વતંત્રતા આંદોલનના મુખ્ય નેતાઓમાં સામેલ થયા. અસહકાર આંદોલન, સવિનય કાનૂનભંગ આંદોલન અને ભારત છોડો આંદોલન જેવા મોટા આંદોલનોમાં તેમની ભૂમિકા મહત્ત્વપૂર્ણ રહી હતી.
દાંડી કૂચે વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચ્યું
1930ની દાંડી કૂચ ગાંધીજીના સૌથી ચર્ચિત આંદોલનોમાંનું એક હતું. તેમણે મીઠા પરના બ્રિટિશ કર અને બ્રિટિશ મીઠાના કાયદાના વિરોધમાં સાબરમતી આશ્રમથી દાંડી સુધી કૂચ કરી હતી. આ આંદોલન સવિનય કાનૂનભંગનું મોટું ઉદાહરણ બન્યું અને ભારતના સ્વતંત્રતા સંઘર્ષને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ ચર્ચામાં લાવ્યું.