ભારતમાં આગામી નવેમ્બર મહિનામાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારો થઈ શકે છે. આવો દાવો ઓક્સફર્ડ ઇકોનોમિક્સના અહેવાલમાં કરવામાં આવ્યો છે. અહેવાલ મુજબ, નવેમ્બરમાં ઇંધણના ભાવમાં સામાન્ય વધારો થવાની શક્યતા છે, જેથી આવતા વર્ષની શરૂઆતમાં યોજાનારી મહત્વપૂર્ણ રાજ્ય ચૂંટણીઓના પ્રચાર પહેલાં ભાવ વધારવાની તક મળી રહેશે.
બ્લૂમબર્ગના અહેવાલમાં ઓક્સફર્ડ ઇકોનોમિક્સના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી એલેક્ઝાન્ડ્રા હરમન પ્રસાદે જણાવ્યું છે કે નવેમ્બરમાં પેટ્રોલના ભાવમાં વધારો થવાની શક્યતા છે. આ વધારો એ સમયે થઈ શકે છે જ્યારે આવતા વર્ષે સાત રાજ્યોમાં ચૂંટણી યોજાનારી છે. જેમાંથી પાંચ રાજ્યો—ઉત્તર પ્રદેશ અને પંજાબ સહિત—માં માર્ચ અને મે વચ્ચે મતદાન થવાનું છે. આથી ઇંધણના ભાવમાં વધારો રાજકીય દૃષ્ટિએ પણ મહત્વનો બની શકે છે.
ઓક્સફર્ડ ઇકોનોમિક્સના મતે, આ વધારો મે મહિનામાં કરવામાં આવેલા ઇંધણના ભાવ વધારાના લગભગ અડધા જેટલો હોઈ શકે છે. મે મહિનામાં મધ્ય પૂર્વમાં તણાવને કારણે છૂટક ઇંધણના ભાવ વધ્યા હતા. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે આવા વધારાથી છૂટક મોંઘવારી દર ઓક્ટોબર-ડિસેમ્બર ક્વાર્ટરમાં 6.2% અને 2027ના પ્રથમ ત્રણ મહિનામાં 6.5% સુધી પહોંચી શકે છે, જે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)ના 2%થી 6%ના મોંઘવારી લક્ષ્યાંક કરતાં વધુ છે.
આ મહિનાની શરૂઆતમાં નાણાકીય નીતિની સમીક્ષા બેઠકમાં RBIએ ઓક્ટોબર-ડિસેમ્બર ક્વાર્ટર માટે મોંઘવારી 6% રહેવાનો અંદાજ લગાવ્યો હતો, જે જાન્યુઆરી-માર્ચમાં ઘટીને 5.7% થવાની ધારણા છે. ઓક્સફર્ડ ઇકોનોમિક્સને આશા છે કે આવતા વર્ષે ભાવો પર દબાણ વધશે અને માર્ચમાં સમાપ્ત થતા નાણાકીય વર્ષ માટે મોંઘવારી 5.4% રહેવાનો અંદાજ છે, જ્યારે RBIનું અનુમાન 5.2% છે.
અહેવાલમાં વધુમાં જણાવાયું છે કે જો સરકાર નવેમ્બરમાં ઇંધણના ભાવમાં વધારાની જાહેરાત નહીં કરે, તો ઓક્સફર્ડ ઇકોનોમિક્સના મોંઘવારી અનુમાન આગામી ક્વાર્ટરોમાં 10થી 30 બેસિસ પોઈન્ટ સુધી ઘટી શકે છે. તેમ છતાં, મોંઘવારી ઊંચી રહેશે, જેના કારણે RBIને ઓક્ટોબરમાં વધારા બાદ ડિસેમ્બર અને ફેબ્રુઆરીની નીતિ બેઠકોમાં વ્યાજ દરોમાં 25થી 50 બેસિસ પોઈન્ટનો વધારો કરવો પડી શકે છે.
બીજી તરફ, શુક્રવારે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો. 16 ઓક્ટોબરે બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલ મે મહિના પછી પ્રથમ વખત 110 ડોલર પ્રતિ બેરલની ઊંચાઈએ પહોંચ્યું હતું, પરંતુ બાદમાં ઘટીને 109.86 ડોલર પર બંધ થયું હતું. અમેરિકન વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) 3.5% વધીને 101.41 ડોલર પ્રતિ બેરલ પર બંધ થયું હતું. સપ્તાહ દરમિયાન WTIમાં 10%થી વધુનો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે, જ્યારે બ્રેન્ટમાં લગભગ 5%નો વધારો નોંધાયો છે. આથી નિષ્ણાતો મોંઘવારી ઝડપથી વધવાના જોખમની આશંકા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે, જેની અસર ભારત પર પણ પડી શકે છે.
ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ 110 ડોલરને પાર કેમ પહોંચ્યા? આ વધારો એ સમયે થયો છે જ્યારે સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ અને બાબ અલ-મંદેબ જેવા ઊર્જાના મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગો પર એકસાથે જોખમ ઊભું થયું છે. મધ્ય પૂર્વમાં ઈરાને હોર્મુઝમાં હુમલા કર્યા, જેના કારણે આ માર્ગો પરથી પસાર થતા વ્યાપારી જહાજો અને પેટ્રોલિયમના પરિવહનમાં ગંભીર અવરોધ ઊભો થયો હતો.
નિષ્ણાતોના મતે, જો લાંબા સમય સુધી ઓઇલના ભાવ આટલા ઊંચા સ્તરે રહે છે, તો ભારત પર પણ તેની ગંભીર અસર પડી શકે છે. પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ વધી શકે છે, પરિવહન ખર્ચ પણ વધશે, જેના કારણે ઉત્પાદન કંપનીઓ પોતાના ઉત્પાદનોના ભાવ વધારી શકે છે. એકંદરે ભારતમાં પણ મોંઘવારી વધી શકે છે, કારણ કે ભારત પોતાની મોટા ભાગની ઊર્જા જરૂરિયાત કાચા ઓઇલની આયાત દ્વારા પૂરી કરે છે.