નવી દિલ્હી: ભારતીય ખাদ્ય સુરક્ષા અને માનક પ્રાધિકરણ (FSSAI)એ એક મહત્વપૂર્ણ ડ્રાફ્ટ જાહેર કર્યો છે. આ ડ્રાફ્ટ અનુસાર, જે પનીર દૂધમાંથી બનવાને બદલે વનસ્પતિ તેલ અથવા સ્ટાર્ચમાંથી બનાવવામાં આવે છે, તેના પેકેટ પર 'પનીર' શબ્દનો ઉપયોગ કરી શકાશે નહીં. FSSAIના આ પગલાનો મુખ્ય હેતુ ગ્રાહકોને ગેરસમજથી બચાવવાનો છે, જેથી તેઓ ખરીદી વખતે જાણી શકે કે તેઓ અસલી દૂધનું પનીર લઈ રહ્યા છે કે પછી તેલ અને સ્ટાર્ચથી બનેલી કોઈ બીજી વસ્તુ.
FSSAIએ આ ડ્રાફ્ટ અંગે સામાન્ય જનતા અને ડેરી ઉદ્યોગકારો પાસેથી અભિપ્રાય માંગ્યા છે. કોઈ પણ વ્યક્તિ આગામી 60 દિવસની અંદર પોતાની વાંધા-આપત્તિ અથવા સૂચન નોંધાવી શકે છે. લોકોના સૂચનોને ધ્યાનમાં લીધા પછી જ અંતિમ નિયમો નક્કી કરવામાં આવશે. હાલમાં આ માત્ર એક પ્રસ્તાવ છે, અને અંતિમ મંજૂરી મળ્યા બાદ જ તે સમગ્ર દેશમાં લાગુ થશે.
શું એનાલોગ પનીર સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક છે? ફક્ત 'એનાલોગ પનીર' હોવું જ સ્વાસ્થ્ય માટે ખરાબ નથી, પરંતુ વાસ્તવિક ખતરો ત્યારે ઊભો થાય છે જ્યારે તેને બનાવવામાં હલકી ગુણવત્તાવાળું વનસ્પતિ તેલ, પામ ઑઇલ અથવા ખરાબ ગુણવત્તાવાળી કાચી સામગ્રીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે. સતત આવું પનીર ખાવાથી સ્વાસ્થ્ય પર ખરાબ અસર પડી શકે છે.
હાલમાં ઉત્તર પ્રદેશ, છત્તીસગઢ, મહારાષ્ટ્ર, મધ્ય પ્રદેશ અને ગુજરાતની સરકારોએ 'એનાલોગ પનીર'ના ઉત્પાદન, વેચાણ અને વિતરણ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. ખરેખરમાં, રાજ્યોમાં અનેક સ્થળોએ તેને ડેરી પનીર તરીકે જણાવીને વેચવામાં આવતું હતું, જેના કારણે ગ્રાહકો સાથે છેતરપિંડી થઈ રહી હતી. કેટલાક કિસ્સાઓમાં તેની ગુણવત્તા, લેબલિંગ અને ફૂડ સેફ્ટી ધોરણોની પણ અવગણના કરવામાં આવી રહી હતી.
અસલી અને એનાલોગ પનીરની ઓળખ કેવી રીતે કરવી? આ 3 રીતે ઓળખ કરી શકાય છે…
1. આયોડિન ટેસ્ટ: પનીરના એક ટુકડાને પાણીમાં ઉકાળીને ઠંડો કરો અને તેના પર આયોડિન સોલ્યુશનનાં થોડાં ટીપાં નાખો. જો રંગ વાદળી થઈ જાય, તો તેમાં સ્ટાર્ચ (એનાલોગ/ભેળસેળ) હાજર છે.
2. મસળીને જુઓ: અસલી પનીરને હાથથી મસળવા પર તે સરળતાથી તૂટીને વિખેરાઈ જાય છે, જ્યારે એનાલોગ પનીરમાં સ્ટાર્ચ હોવાને કારણે તે રબરની જેમ ખેંચાય છે.
3. ગરમ પાણી ટેસ્ટ: ગરમ પાણીમાં નાખવા પર અસલી પનીર નરમ થઈ જાય છે, જ્યારે હલકી ગુણવત્તાવાળા એનાલોગ પનીરમાંથી તેલ અલગ દેખાવા લાગે છે.