બજારમાં મળતી પેકેટની વસ્તુઓ પર હાડકાં મજબૂત કરવા, ઉત્તમ પોષણ આપવા અને ખાંડ ન હોવાના દાવા કરવામાં આવે છે. પરંતુ શું પેકેટ પર લખેલી દરેક વાત સાચી હોય છે? આ સવાલ સાથે જોડાયેલો એક મોટો મામલો સામે આવ્યો છે. ભારતીય ખાદ્ય સુરક્ષા અને માનક પ્રાધિકરણ (FSSAI) એ નેસ્લે ઇન્ડિયા અને હિન્દુસ્તાન યુનિલિવર (HUL) ને તેમના કેટલાક ફૂડ પ્રોડક્ટ્સના દાવાઓ અને લેબલિંગમાં કથિત ગડબડને લઈને નોટિસ ફટકારી છે.
ખાદ્ય નિયામકના જણાવ્યા અનુસાર, કેટલાક પ્રોડક્ટ્સના પેકેજિંગ અને ઓનલાઇન લિસ્ટિંગમાં કરવામાં આવેલા દાવા નિયમો મુજબ મળ્યા નથી. આમાં હોર્લિક્સના ન્યુટ્રિશન ડ્રિંક અને નેસ્કેફેના રેડી-ટૂ-ડ્રિંક પ્રોડક્ટ્સ પણ સામેલ છે. FSSAI એ કંપનીઓ પાસે આ અંગે જવાબ માગ્યો છે.
હોર્લિક્સ પર કેમ સવાલ ઊઠ્યા?
FSSAI એ HULના હોર્લિક્સ વિમેન્સ પ્લસ ચોકલેટ ન્યુટ્રિશન ડ્રિંકના લેબલ પર કરવામાં આવેલા અનેક દાવાઓને ખોટા ગણાવ્યા છે. આ પ્રોડક્ટ પર હાડકાંને મજબૂત બનાવવા, છ મહિનામાં હાડકાંની મજબૂતીમાં સુધારો કરવા અને બોન હેલ્થ સુધારવા જેવા દાવા લખેલા છે. નિયામકે પ્રોડક્ટ પર લખેલા 'હેલ્ધી મસલ્સ'ના દાવા પર પણ સવાલ ઊઠાવ્યા છે. FSSAIના જણાવ્યા અનુસાર, ખાવાની વસ્તુઓના દાવાઓમાં 'હેલ્ધી' શબ્દનો ઉપયોગ નિયમો અનુસાર જ થવો જોઈએ.
આ ઉપરાંત, પ્રોડક્ટ પર 'નો એડેડ શુગર' એટલે કે ખાંડ ન ઉમેરવાનો દાવો પણ સવાલોના ઘેરામાં આવ્યો છે. નિયામકે કહ્યું કે પ્રોડક્ટમાં માલ્ટોડેક્સટ્રિન હોય છે, જેનાથી આ ખાંડ ન હોવાનો દાવો ખોટો સાબિત થઈ શકે છે. કેલ્શિયમ, વિટામિન D અને K2ની 100 ટકા RDA હોવાના દાવાને પણ નિયમો અનુસાર માનવામાં આવ્યો નથી.
મધર્સ હોર્લિક્સ પ્લસ પર પણ નોટિસ?
HULના પ્રોડક્ટ હોર્લિક્સ મધર્સ પ્લસ કેસર 400 ગ્રામ પેકને લઈને પણ FSSAI એ નોટિસ પાઠવી છે. આ પ્રોડક્ટ સગર્ભાવસ્થા અને સ્તનપાન દરમિયાન પોષણ સાથે જોડાયેલી છે. નિયામકના જણાવ્યા અનુસાર, પેકેટ પર 'હેલ્ધી બર્થ વેઇટ' અને જાહેરાતમાં 'ફોર બેબીસ હેલ્ધી બર્થ વેઇટ' જેવા દાવાઓને ખોટા ગણાવવામાં આવ્યા છે. FSSAIનું કહેવું છે કે આવા દાવા ગ્રાહકોને એવું સમજાવી શકે છે કે માત્ર આ પ્રોડક્ટ પીવાથી બાળકના જન્મ સમયે વજન સ્વસ્થ રહેશે.
પેકેટ પર અલગ-અલગ માહિતી કેમ?
નેસ્લે ઇન્ડિયાના નેસ્કેફે રેડી-ટૂ-ડ્રિંક પ્રોડક્ટ્સને લઈને પણ ગડબડ સામે આવી છે. આમાં નેસ્કેફે ઇન્ટેન્સ કાફે કેપુચિનો, નેસ્કેફે ચોકો મોચા અને નેસ્કેફે ચિલ્ડ લાટે સામેલ છે. FSSAIના જણાવ્યા અનુસાર, આ પ્રોડક્ટ્સના પેકેટની આગળના ભાગે 'ફ્લેવર્ડ મિલ્ક' લખેલું હતું, જ્યારે પાછળના ભાગે તેને 'પ્રોપ્રાયટરી ફૂડ - ડેરી બેઝ્ડ ડ્રિંક' બતાવવામાં આવ્યું છે. ઓનલાઇન પ્લેટફોર્મ પર પણ તેને 'કોફી ફ્લેવર્ડ મિલ્ક'ના નામે વેચવામાં આવી રહી હતી.
નિયામકે પેકેટ અને ઓનલાઇન માહિતીમાં આ અંતર પર સવાલ ઊઠાવ્યા છે. તેના મુજબ, પ્રોડક્ટની કેટેગરી અને એડમાં આપેલી માહિતી એકસરખી હોવી જોઈએ. આ મામલે નેસ્લે ઇન્ડિયા સાથે બીજી ઉત્પાદક કંપનીઓ શ્રેઇબર ડાયનેમિક્સ ડેરીઝ અને લોટસ ડેરી પ્રોડક્ટ્સ પાસે પણ જવાબ માગવામાં આવ્યો છે.
રિસોર્સ રીનલ વેનિલા ફ્લેવર પાવડર પર કાર્યવાહી
નેસ્લે ઇન્ડિયાના રિસોર્સ રીનલ વેનિલા ફ્લેવર પાવડરને લઈને પણ નોટિસ પાઠવવામાં આવી છે. આ પ્રોડક્ટ લાંબા સમયથી કિડનીની બીમારીથી પીડાતા કેટલાક દર્દીઓ માટે બનાવવામાં આવી છે. FSSAIના અનુસાર, આ પ્રકારના વિશેષ પ્રોડક્ટ્સ અથવા મેડિકલ જરૂરિયાત સાથે જોડાયેલી ખાવાની વસ્તુઓ વેચવા માટે નિયમો હેઠળ પહેલા મંજૂરી લેવી જરૂરી છે. નિયામકનું કહેવું છે કે કંપનીએ જરૂરી મંજૂરી લીધી ન હતી. આ ઉપરાંત, ઉત્પાદનના લેબલ પર શાકાહારી કે માંસાહારીનું નિશાન પણ મળ્યું નથી.